Номи сўнмас юлдузлар...

[albatros]

ОХУНЖОН МАДАЛИЕВ: СИРЛИ ЎЛИММИ ЁХУД ТАСОДИФИЙ ВОҚЕА?

Халқимиз ардоқлаб, қўшиқларини ёд олган, ширали овози билан дилларга ўзгача ҳарорат бахш этган хонанда Охунжон Мадалиевнинг вафотига роппа-роса 12 йил тўлган бўлса-да, унинг аянчли қисмати ва сирли ўлими ҳақида ҳануз турли гап-сўзлар юрибди. Кимдир у дейди, кимдир бу... Хуллас, бирортасида асосли бир далил йўқ. Ҳеч бири истеъдодли ҳофизнинг ўлимига гувоҳ бўлмаган, аммо кимдандир эшитганига ўзидан ҳам озгина қўшиб, “дурустгина” ҳикоя қилиб беришга уста. Бугун яна ўтмишга қайтиб, худди шу мавзуга нуқта қўйиш мақсадида кичик таҳлил олиб боришга ҳаракат қиламиз. Қисқаси, бунга аниқлик киратамиз.
2000 йил ёз ойларининг илиқ кунлари... Фарғонада об-ҳаво инжиқликлари ҳеч кимни аямас эди. Ўша дамларда Охунжон Мадалиев ҳам тўй хизматлари, ҳам ижод қилиш билан тинмасди. Ўша йилнинг 27 июнь куни уни Тошкентда бўлиб ўтадиган катта тадбирга таклиф қилишди. Ҳамиша ширин суҳбатлари билан журналистлар ҳурмат-эътиборини қозонган Охунжон матбуот ходимлари байрамида ҳам уларни соҳир овози ва дилкаш қўшиқлари билан хушнуд этишга етиб келди.
Бироқ, зарур иши борлиги учунми, иккитагина қўшиқ куйлаб, яна ортига қайтди. Бу ноодатий ҳолатдан ҳамма ажабланиб қолди. Ахир, у ҳамиша мухлисларининг кўнглини кўтаришга интилар эди-ку? Бу орада эса телевединиега ўтиб, “Ассалом, Ўзбекистон” кўрсатуви учун ҳам қўшиқ тақдим этиб қайтишни жоиз топди. Чунки анча вақтдан буён айни шу дастурга таклиф этишар эди. Тошкентга келганида унда ҳам иштирок этмай, кейинги кунларга қолдиргиси келмади. Орадан икки кун ўтгач эса яна тўйга чақиришган. Албатта, сўз бергани учун ҳам бориши лозим! Лекин ўша кун, яъни 29 июнь кечки пайт яқинлашавергач, унинг юраги безовталана бошлади. Гўё қандайдир куч унинг йўлга отланишига тўсқинлик қилишга уринарди. Ўзининг ҳам ҳеч ўша тўйга боргиси келмасди...

ОЁҒИ ТОРТМАГАН МАНЗИЛ СЎНГГИСИ БЎЛДИ

Бироқ Охунжон ҳеч қачон бировга сўз бериб, кейин қандайдир баҳона билан ундан узр сўраб, танг аҳволда қолдиришни жуда-жуда ёқтирмас эди. Нима бўлган тақдирда ҳам сўзининг устидан чиқарди. Бу гал ҳам унга амал қилиб, тўйга борди. Ҳамманинг юз-кўзида қувонч балқиди, ахир, севимли хонанда улар учун хониш қиламан, деб атайин узоқ йўл босиб келди. Тумонат одам йиғилган. Ўзи Охунжон қай бир тўйга бормасин, унинг келишини эшитган бутун қишлоқ аҳли йиғилар эди. Камига қўшни қишлоқдагилар ҳам, албатта, ҳофизнинг ширали овозидан баҳраманд бўлгиси келиб, тўйхонани концерт залига айлантириб юборишарди.
Охунжон одатдагидек тўй бошидан даврани қизитиб, куйлай кетди. Ҳамма қарсак чалар, қўшиқлар гулдастасидан ўрин олган дардли қўшиқларини авжига чиқиб шунақанги айтар эдики, ширали овози қатида яширин дардни ҳис қилиш қийин эмас эди. Тунги соат ўн бирлар атрофи, ҳофиз қўшиқни берилиб айтаётган кезда бирдан юрагини чангаллаб, йиқилиб қолди. Ҳамма сукут сақлаб, муз бўлиб қотиб қолди. Нима бўлаётганига ҳеч ким тушунмас эди. Чолғучилардан бири унга яқин турганлиги учун дарҳол югуриб келди-да, юзига сув сепди, “Тез ёрдам” чақиришларини айтиб қичқирди. Атрофдагилар бундан карахт бўлиб қолишганди.
Ҳофизни тўйхонадан дарров олиб чиқишди. Ҳеч қачон соғлиғи ҳақида нолимаган Охунжоннинг тўсатдан ерда ҳушсиз ётиши барчани эсанкиратиб қўйди. Эртаси куни бу шумхабар бутун республикага тарқалиб кетди. “Охунжон Мадалиев кечаги тўйда хизмат қилаётиб, юраги тўхтаб қолиб вафот этибди...” Бошида ҳеч ким ишонмади, ахир машҳур кишилар ҳақида ҳамиша турли хил миш-мишлар юради. Бу ҳам навбатдаги уйдирма, дея биров ишонмади, биров эса аксинча... Гарчи бунинг навбатдаги миш-миш бўлишини ҳамма чин дилдан истаган бўлса-да, бу ҳақиқат эди. Аччиқ ҳақиқат...

ҲОФИЗ ЎЛИМИДА ҚАНДАЙИН СИР БОР?

Ана шундан сўнг Охунжон ўлими тўғрисида турли гап-сўлар тарқала бошлади. Кишилар тўйхонада ҳофизга суиқасд уюштирлган, деган хулосага келадилар. Бу кенг омма орасида тарқалгач, деярли ҳамма бунга ишониб қолади. Бу суиқасд ким томонидан амалга оширилгани ҳам келинган хулосага қараб тахмин қилина бошланади. Лекин ҳеч ким аниқ бир гапни айта олмас эди. Чунки бўлиб ўтган воқеани кимдандир фақатгина эшитишган. Ҳамманинг кўнглига ғулғула солиб қўйган бу миш-мишлар жасадни ёриб кўриш ва текширишга даъват этди.
Аммо, майитнинг танасидан ҳеч қандай шубҳали нарса топилмади. Гарчи шифокорлар аниқ хулосага (буни мақола сўнгида билиб оласиз) келишган бўлса-да, ҳофизнинг мухлислари барибир тинчишмади. Улар бу тасодифий ўлимда қандайдир сир борлигига юрак-юракдан ишонишар эди. Ахир, унинг соғлиғи ёмонлашаётгани ҳақида ҳеч қандай маълумот ёки хабарни эшитишмаган. Наҳотки, бирданига юрак тўхтаб қолиб, инсон жони узилса?.. Буларнинг ҳаммаси шунчаки “гап”, албатта, хонандага ҳасад қилувчилар унга қарши фитна уюштиришган... Мана, орадан йиллар ўтганига қарамай, бу саволга кўпчилик жавоб излашга уриниб кўряпти. Аниқ бир маълумот тополмагач хуноб бўлиб, турли миш-мишларга қулоқ тутишга кўникмоқда.
Бунга ойдинлик киритиш мақсадида, санъаткорнинг оила аъзолари ва яқинлари билан суҳбатлашишга аҳд қилдик. Охунжоннинг оқила аёллари Ҳабиба опа ҳамда “От ўрнини той босади” деганларидек, хуш овози билан хониш қилиб келаётган Қиличбек билан боғланишга имкон бўлса-да, байрам арафасида уларнинг кўнгиллари бузгимиз келмади.

(давоми кейинги саҳифада)

[albatros]

ТЕЛЕФОНДАГИ СУҲБАТ ОЙДИНЛИК КИРИТДИ

Мазкур қизиқарли, аммо маҳзун воқеага аниқлик киритиш учун ҳофизнинг укалари Шерали акага сим қоқдим. Узун гудоклар кетар экан, “Дилга озор бермасдан, қандай қилиб саволларимга жавоб топсам экан?..” деган ўй хаёлимдан ўтди. Ва у киши шошилинч бир овозда жавоб бердилар:
– Ало-оо...
– Ассалому алайкум, Шерали ака, сизни безовта қилганим учун узр, Янги йил муборак бўлсин!
– Раҳмат... Сизни танимай турибман...
Ўзимни таништириб, сўнг оҳиста мақсадга кўчдим. Аввалига бош тортдилар, бироқ мақсадимга эришмасдан аҳдимдан қайтмаслигимни сезган, акамиз саволларимга жавоб беришга рози бўлдилар...
– Сиз Охунжон ака билан бирга ўсиб-улғайгансиз. У киши ҳақида барча маълумотларга эга бўлсангиз керак?
– Ҳа, тўғри айтасиз. Мен ҳамиша акам билан бирга юриб, ёшлигимдан у кишига ҳамроҳлик қилардим. Ҳатто, катта тўй ва тадбирларда ҳам иложи борича бирга боришга ҳаркат қилганман. Деярли ҳар доим бирга юрганимиз учунми, дилидаги гапларни менга тортинмасдан айтар эди. Кўнгли бироз безовта бўлса, дарров суриштириб кетар эдим.
– Охунжон ака, гарчанд ҳеч қандай касалликка чалинмаган бўлсалар-да, бирдан вафот этишлари ҳанузгача ҳаммани таажжубга солмоқда.
– Аслида уни биз, яъни мухлислар ўлдирдик.
– Очиқроқ гапирсангиз?
– Агар хабарингиз бўлса, мамлакатимиз мустақилликка эришмасидан олдин, адашмасам 1987 йиллар... ўшанда турли жанжаллар, тортишувлар бўлган эди. Ўша йиллари санъаткорлар жуда саноқли эди. Бугун-чи... Бизни тўйга чақиришганида, агар у-бу нарса бўлиб, бора олмайдиган бўлиб қолсак, келиб шунақа қисташар эдики, охири боришга тўғри келарди. Ўшанда Охунжоннинг аҳволига ҳам эътибор беришмаган. У чарчаганми ёки бироз бетобми – бунинг тўй эгасига қизиғи йўқ эди. “Мен тўйга ният қилганман, бормасалар шарманда бўламан. Буни эса мен хоҳламайман”, деб туриб олар эди. Кейин, Охунжон ҳам бир сўзли йигит эди. Ҳеч кимнинг раъйини қайтармас эди.
Кечаю кундуз тўйда хизмат қилиши, олис йўлларда юриши, турли ташвишлар уни ич-ичидан сиқиб юрган. Буни мен сезардим, бироқ у соғлиғи ҳақида очиқ гапирмас эди. Худди мана шу ташвишли кунлар уни чарчатиб қўйди. Айниқса, 1987-1994 йиллар Охунжон учун жуда машаққатли давр бўлди. 2000 йилнинг 29 июни... Ўша машъум кунда бирдан инфаркт (бирор аъзонинг маълум қисмига қон етарлича келмаслиги натижасида, шу жойдаги тўқималарнинг ўлиши)га учраши илк бор юз бермаган... (бироз сукут сақлаб). Бундан олдин ҳам у худди шундай воқеани бошидан ўтказган, бироқ буни ҳаммадан сир тутган.
– Ўшанда сиз ҳам пайқамаганмидингиз?
– Йўқ, мен сезгандим, фақат бироз вақт ўтганидан сўнг. Орадан анча вақт ўтди, “Ҳаммасига изига тушди-ку”, деб, шифокорга учраб даволанмади ҳам. Уни мухлислари ҳамиша саҳнада соғинишар, ундан фақат янги қўшиқ, янги концертни интизорлик билан кутишар эди. Охунжон эса ижодга бутун борлиғини бериб, ўз соғлиғига эътибор бермай юрди. Оқибатда... (суҳбатдошимнинг овозлари ўзгариб, жим бўлиб қолдилар, дарҳол гапни бошқа мавзуга буришга ҳаракат қилдим)
– Акангизнинг қай жиҳатларини қадрлайсиз?
– У жуда ҳам олижаноб инсон эди, ҳамиша бунёдкорлик қилишга интилар эди. Унинг самимий ва камтарлигини қадрлайман. Илоҳим, Яратган унинг умрини фарзандларига улашган бўлсин. Ҳар йили 21 май куни Охунжоннинг ўзи қурдирган дам олиш масканида концерт дастурини ташкил этамиз. Биз тадбирга эълон бериб, мухлисларни чақирмаймиз, балки ўзлари келишади. Турли вилоятлардан тумонат одам йиғилганини кўриб, акам ҳали ўлмаганлиги, у ҳали барҳаёт қўшиқларининг ҳар бир сўзларида яшаётганлигини ҳис қиламан. Насиб этса, бу йил ҳам мазкур тадбирни ташкил этяпмиз. Вақтингиз бўлса келиб, ўзингиз гувоҳ бўлиб қайтасиз. Ҳар ҳолда, таклиф этилганларнинг биринчиси сиз бўлдингиз. Укам, кутамиз...
– Раҳмат, албатта, насиб этган бўлса борамиз. Суҳбатингиз учун ташаккур. Хайр, саломат бўлинг!
Дарвоқе, ўшанда ҳофиз жасадини ёриб кўрган мутахассислар ҳам Шерали ака айтган хулосага келишган эди. Мана, азиз, муштарий ҳаммасига тўлиқ ва тўғри хулоса чиқардик. Энди кимдир бу мавзуда яна миш-мишли гап-сўзларни айтганида, шошилганча қўшилиб ёхуд қулоқ тутиб, қиммат вақтингизни сарфламанг! Ҳаммаси ясама “ҳикоя”лар... Яна ўзингиз биласиз.
Инсоният ва табиат вужудга келибдики, яралиш ва кун келиб сўниш деган тушунчалар мавжуд. Демакки, ҳар кимнинг тақдири турлича... Бир замонлар қисқа умри давомида минг йиллик тарихда из қолдирган боболаримиз сингари, Охунжон Мадалиев ҳам ўзининг ўчмас номини муҳрлаб кетди. Унинг қисмати кимгадир сир, ким учундир ойдек намоён бўлса-да, номига мувофиқ ҳақиқий одамохун бўлиб яшади. Нима ҳам дердик, ҳар бир инсонга ҳофиздек эзгу ишларни қила олиш бахти насиб этсин...

Ҳидоят САДРИДДИНОВ
“Дийдор азиз” 2013 №1