Teatr - ma'naviy tarbiya maskani

[Nigora Umarova]

Шарқда “Хамса” яратишнинг муҳим шартлари бор. Бу адабиёт ихлосмандларига ойдек равшан, яъни ҳар бир шеърий достонлардан таркиб топган асар “Хамса” бўлиши учун:
1) Беш достондан ташкил топиши (зеро, араб тилида “хамсун” - “5” - сонини англатади) ;
2) биринчи достон панд-насиҳат руҳидаги таълимий-фалсафий бўлиши;
3) иккинчи достон Хусрав ва Ширин можароларига бағишланиши;
4) учинчи достон Лайли ва Мажнун муҳаббатини мавзу қилиб олиши;
5) тўртинчи достон Баҳром ҳақида бўлиши;
6) бешинчи достон Искандар ҳақида ёритилиши шарт бўлган.
Саҳна ечимини кўрсатиш учун ҳам режиссёр Бахтиёр Ҳамидов “Хамса”ни “Фарҳод ва Ширин” достонидан бошлади. Бунинг асосий сабабини режиссёрдан сўраганимизда, у- “Барча достонларда инсон коинот гултожи эканлиги шарафланади. Биз танлаган саҳнавий сюжетлар ҳам инсоннинг улуғворлиги ва ожизлик томонларини кўрсатишга қаратилган. Шу жиҳатларини ҳисобга олиб, “Ҳайрат ул-аброр” (“Сметение праведных”)ни спектаклнинг ечими сифатида танладик. “Инсоннинг карам тожининг мушаррафлиги”ни ифодалашда ҳар бир достон сюжетидан энг таъсирчан ўрнини олиб саҳнада тасвирлашга алоҳида урғу бердик. Инсоният бугунги кундаги ўзини қийнаётган,; у оламшумул бўладими ёки кундалик муаммоларми-барчасининг ечимини Навоий асарларидан топса бўлади. Буюк ижодкорнинг ҳикматлари эл орасида тарқалганлигини; қон-қонига, руҳиятига сингиб кетганлигини кўрсатиш мақсадида, ҳар бир достон кўриниши ниҳоясига етгач, унга оид китобни томошабинга туҳфа этиш орқали халққа яқинлигини кўрсатмоқдамиз”-, дея жавоб берди.
“Фарҳод ва Ширин” достонини томошабинга қироат ила ўқишдан аввал Устоз (актёр Афзал Рафиқов) ва шогирдлар ўртасида суҳбати аржуманд бўлиб ўтади. Гўёки, шогирдлар Устоздан Навоий ва унинг асарлари хусусида сабоқ олмоқчилар... Афзал Рафиқов бундан 25 йил муқаддам ҳазрат Навоий ролини ижро қилганлигини ( режиссёр Баҳодир Йўлдошевнинг “Искандар” спектаклида) эсланиб, томоша бошланади.