Берлин стратегик ҳужум операцияси

[Shokir Dolimov]

БЕРЛИН СТРАТЕГИК ҲУЖУМ ОПЕРАЦИЯСИ.
ГЕРМАНИЯНИНГ СЎЗСИЗ КАПИТУЛЯЦИЯСИ

Ижозатингиз билан фашистлар Германияси билан Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи ўртасида 1941 – 1945 йилларда бўлиб ўтган урушнинг сўнгги кунлари ҳақида ҳарбий тилда қисқа маълумот бериб ўтсам.

1945 йилнинг апрель ойида Қизил Армия, хусусан, маршал Константин Рокоссовский қўмондонлиги остидаги 2- Белоруссия фронти, маршал Георгий Жуков қўмондонлиги остидаги 1- Белоруссия фронти ва маршал Иван Конев қўмондонлиги остидаги 1- Украина фронти Берлин бўсағасига етиб борди.
16 апрелдан 8 майгача давом этган бўлиб, немисларнинг «Висла» ва «Марказ» деб номланган армиялар гуруҳларига мансуб асосий кучларни тор-мор этиш, Берлин шаҳрини эгаллаш ва Эльба дарёсига етиб бориб, у ерда иттифоқчи қўшинлар билан бирлашиш мақсади кўзланган Берлин стратегик ҳужум операцияси арафасида, ушбу опрецияга жалб этилган совет қўшинлари таркиби 149 та ўқчи дивизия, 12 та отлиқ аскарлар дивизияси, 13 та танк корпуси, 7 та механизациялаштирилган корпус, 15 та алоҳида танк ва ўзиюрар артиллерия қурилмалари бригадасидан ташкил топган бўлиб, шахсий таркибининг умумий сони 1 900 000 кишига етган. Операцияга шунингдек, Днепр ҳарбий флотилияси, Балтика флотининг муайян қисми ҳамда Польша қўшинларининг 1- ва 2- армиялари жалб этилган.
Мазкур операцияда жами 2 миллиондан зиёд совет аскари ва офицерлари иштирок этган бўлиб, 6 250 та танк ва ўзиюрар артиллерия қурилмалари, 41 600 та артиллерия қуроллари ва миномётлар, 7 500 та самолёт жалб этилган. Польша қўшинлари эса 10 та пиёдалар дивизияси, 1 та танк дивизияси ва 1 та алоҳида отлиқ аскарлар дивизиясидан ташкил топган бўлиб, шахсий таркибининг умумий сони 155 900 кишидан иборат бўлган.

Бу вақтга келиб, немис қўшинлари Одер ва Нейсе дарёларининг ғарбий соҳилларида мудофаага ўтган. Берлин бўсағалари ва шаҳарнинг ўзида 63 та дивизия (жумладан, 48 та пиёдалар, 6 та танк ва 9 та моторлаштирилган дивизиялари), 37 та алоҳида пиёдалар полки, тахминан 10 та алоҳида пиёдалар батальони, артиллерия қуроллари билан қуролланган ҳарбий қисм ва бўлинмаларнинг катта сонидан иборат қўшинлар туркуми жамланган. Ушбу туркум ўз ичига тахминан бир миллион шахсий таркиб, 1 500 та танк, 10 400 та артиллерия қуроллари ва миномётлар, 3 300 та жанговар самолётларни мужассам этган.
Берлин шаҳри ниҳоятда кучли мустаҳкамланган мудофаа истеҳкомига айлантирилган бўлиб, кўча жанглари олиб борилишига тайёрланган. Шаҳар атрофида учта мудофаа ҳалқаси яратилган, шаҳар ҳудудида темир-бетондан тайёрланган 400 дан ортиқ узоқ муддатли ўт очиш нуқталари барпо этилган бўлиб, гарнизон шахсий таркибининг сони минг кишига етган. Хусусан Берлин гарнизонининг шахсий таркиби эса қарийб 200 минг кишидан ташкил топган.

16 апрель куни авиация ва артиллерия қуролларидан берилган қудратли зарбалардан сўнг, совет қўшинлари душманни саросимага солиш мақсадида, тунги вақтда, жами 140 та прожектор ёритган асосий зарба йўналишида ҳужумга кўтарилди.
20 апрель куни (менимча, Гитлернинг туғилган кунига туҳва сифатида бўлса керак) совет артиллерия қуроллари Берлин шаҳрини ўққа тута бошлади.
25 апрель куни Берлиндаги қўшинлар туркуми тўла-тўкис қуршовга олинди. Шу куни 1- Украина фронти Торгау яқинида Эльба дарёсини кечиб ўтиб, АҚШ қўшинлари билан бирлашди.
1 май тонгида Рейхстагни ишғол этиш вақтида сержант Михаил Егоров билан кичик сержант Мелитон Кантария кичик лейтенант А. П. Берест раҳбарлигида Рейхстаг томига Ғалаба Байроғини ўрнатди.
2 май куни Берлин шаҳридаги немис қўшинлари туркумини яксон қилиш тадбирлари ниҳоясига етди. Немисларнинг қуршовни ёриб ўтган алоҳида бўлинмалариэса 5 майга қадар қириб тугатилди.

Берлин стратегик ҳужум операцияси давомида Қизил Армиянинг 78 291 нафар ҳарбий хизматчиси ҳалок бўлган, 274 184 киши эса яраланган. Бошқача қилиб айтганда, опрециянинг ҳар бир суткасида 15 минг аскар ва офицерлар сафдан чиқиб борган. Польша қўшинларининг жами 8 минг 892 ҳарбий хизматчиси сафдан чиқиб, улардан 2825 киши ҳалок бўлган.
Мазкур операциясининг 600 кишидан зиёд иштирокчисига Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилди. Ўн уч нафар иштирокчиси эса Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвонининг иккинчи Олтин Юлдузи билан тақдирланди.

Немис мудофаасини ёриб ўтиш жараёнида, шу жумладан, шаҳар кўчаларида кечган жангларда танклар кенг қўлланилган. Бироқ қуролнинг ушбу тури шаҳар шароитида ўз имкониятларидан тўлиқ фойдалана олмай, баъзан душманнинг танкка қарши воситалари учун қулай нишонга айланиб қолган. Бу эса ўз навбатида, катта талофот кўришга, хусусан, Қизил Армия ўзининг Берлин операциясига жалб этилган танк ва ўзиюрар артиллерия қурилмаларининг учдан бир қисмини, яъни 1 997 тасини йўқотишига олиб келди. Бундан ташқари, совет қўшинлари 2 108 та артилерия қуроли ва миномётлари ва 917 та жанговар самолётини йўқотди. Аммо шунга қарамай, Қизил Армия ўз олдига қўйилган асосий вазифани тўла-тўкис бажарди: фашистларнинг 70 та пиёдалар, 12 та танк ва 11 та моторлаштирилган дивизиясини тор-мор келтириб, 480 минг кишини асир олганча, Германия пойтахти Берлин шаҳрини забт этди ва бу билан Германияни капитуляцияга мажбур қилди.