uForum.uz - Фасохат мулкининг султони: Алишер Навоий

Страница 1 из 7

Показывать 40 сообщений этой темы на одной странице

uForum.uz (https://uforum.uz/index.php)

- Ижод хусусида сўз (https://uforum.uz/forumdisplay.php?f=463)

- - Фасохат мулкининг султони: Алишер Навоий (https://uforum.uz/showthread.php?t=7797)

Nigora Umarova

06.02.2009 15:45

Фасохат мулкининг султони: Алишер Навоий

Газал мулкининг султони Алишер Навоийни озарбайжон шоири Фузулий "Манзури шаханшохи Хуросон" деб таърифлайди. Фузулийнинг бу бахоси бежиз эмас. Навоий уз даврида хам, кейин хам, бизнинг замонамизда хам шохларга макбул булган шоир, мутафаккир, илохий илхом олган давлат арбобидир. Бежизга шоир бу муборак зотни "Темур тиги етмаган жойни калам билан олди Алишер" дея каламга олмаган. У адолат йулидаги курашда хаётини, уз мол-мулкини сарф килди. Асарларида чин инсоний мехр-мухаббатни, адолатни каламга олди.

Булимимизнинг ушбу мавзуси бобакалонимиз Алишер Навоийга багишланади.
Бу ерда Низомиддин мир Алишер Навоий хакидаги фикрларингизни, узингиз севиб мутолаа киладиган Навоийнинг шеърларидан, дурдона фикрларидан ёзиб колдиришингиз мумкин Мухтарам форумдош!

Nigora Umarova

06.02.2009 16:06

Фасохат мулкининг султони Алишер Навоий форс тилидаги газалларига Фоний, туркийдагиларига эса навоий тахаллусини куллаганлар.
Навоий тахаллуси нимани англатади?

Цитата:

Навоий- Низомиддин Алишер Гиёсиддин Баходур углининг тахаллуси. Бунда "наво" сузига нисбат кушимчаси "-ий" кушиб ясалган. Мазкур кушимча унли билан тугаган сузларга кушилганда уртада "в" ёки "й" товуши пайдо булади. Масалан, дунё-дунёвий; риё-риёйий. Мазкур тахаллусда хам "й" орттирилади. Шунинг учун "Навойий" деб талаффуз килиш керак. Бирок ёзиш жараёнида "Навоий" деб ёзилади.
"Наво" сузининг маъноси куп. Асосийларидан бири ун, овоз, куй. Мусикий макомлардан бирига "Наво" деган ном мазкур маънога асосланиб куйилган булиши керак. "Наво"нинг яна бир маъноси маданий маишат учун зарур нарсалардир. Бундан "кашшок" маъносидаги "бенаво" сузи ясалган. Яна бир маъноси яроклилик, яа бири туткуликдир. Низомиддин мир Алишер узларининг тахаллусларига "Наво"нинг биринчи маъносини асос килиб олган деган фикр машхур.

Маълумот профессор, навоийшунос олим Алибек Рустамийдан олинди.

Nigora Umarova

06.02.2009 16:12

Форумдошларимизга анкета саволлари:

Цитата:

1. Алишер Навоий хакида илк маротаба качон ва ким томонидан маълумотга эга булгансиз?
2. Алишер Навоийнинг кайси асарини севиб мутолаа киласиз?
3. Шеърият мулкининг дахосини кайси хикматини хаётий шиорингизга айлантирган булардингиз?
4. Сизнингча Навоийнинг ишки кимга каратилган эди?
5. Ёшларимиз Навоий асарларини севиб мутолаа килишлари учун асосий эътиборни нимага каратмогимиз лозим?
6. Хазрат бугунги кундаги тилимизнинг ахволини курганларида сизнингча нима деган булардилар?

Nigora Umarova

06.02.2009 16:27

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179017)

Форумдошларимизга анкета саволлари:

1. Алишер Навоий хакида илк маротаба качон ва ким томонидан маълумотга эга булгансиз?
2. Алишер Навоийнинг кайси асарини севиб мутолаа киласиз?
3. Шеърият мулкининг дахосини кайси хикматини хаётий шиорингизга айлантирган булардингиз?
4. Сизнингча Навоийнинг ишки кимга каратилган эди?
5. Ёшларимиз Навоий асарларини севиб мутолаа килишлари учун асосий эътиборни нимага каратмогимиз лозим?
6. Хазрат бугунги кундаги тилимизнинг ахволини курганларида сизнингча нима деган булардилар?

Рухсатингиз билан анкета саволларига жавоб беришни узим бошласам...:187: :icon_redface:
1. Буважоним ва бувижоним 4 ёшлигимдан бошлаб Алишер Навоийнинг "Хайрат ул аброр" да келтирилган "Ёлгончи чупон" хикоясини ёддан айтиб беришарди. Бошланиши "Бор эди аввал замонда бир киши, доимо ёлгончилик килган иши..." деб бошланарди.
Айникса буважонимнинг "Нокасу ножинс авлодин киши булсун дебон.." деб бошлангувчи шеърни айтишлари жуда-жуда ёкарди.
2. Навоийнинг хар бир асари мен учун кадрли. Баъзан муаммоли вазиятларда колганимда Навоий асарлари оркали муаммоларга ечим топаман.
3.

Цитата:

Одамлар орасида:
Кимки бир кунгли бузукнинг хотирин шод айлагай,
Онча борким Каъба вайрон булса обод айлагай.

Цитата:

Ишимда:
Илмни ким воситайи жох этар,
Узинию халкни гумрох этар.

4. 20 ёшигача маъшукасига, кейинчалик эса Хакка ва факатгина Хакка.
5. Катта ёшдаги богча тарбияланувчиларига хамда бошлангич синф укувчиларига чиройли расмли Алишер Навоийнинг хикоятлари ёзилган китобчалар чикариш керак.
6.

Цитата:

Кузим курсин сени кургунча мундок,
Кесилсин тил сени сургунча мундок.("Сургунча" сузи "сурагунча" маъносида келган.)

Nigora Umarova

06.02.2009 18:38

Узбек Навоийни укимай куйса... :-((
Oлтин бошнинг калла булгани шудир.
Бедил колиб Демян Бедныйни суйса,
Кора сочнинг малла булгани шудир...

Эркин Вохидов

Husen

07.02.2009 12:06

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179017)

Форумдошларимизга анкета саволлари:

Цитата:

1) Илк маротаба 3-4 синфларда "Эл деса Навоийни" номли китоб оркали Навоийни таниганман.
2) "Фарход ва Ширин"
3) Эрурсен шоҳ, агар огоҳсен сен,
Агар огоҳсен сен, шоҳсен сен
4) Навоий асарлари асосида бадиий фильмлар, айниқса Навоий ҳаёти ҳақида бадиий фильмлар яратиш вақти келди. Навоий асарлари мутооласига бағишланган турли акциялар ўтказиш керак. Навоий ғазалларининг энг чиройли қироати каби танловлар ташкил этиш керак.
5) Асаблари бардош беролмай, камтарликни йиғиштириб қўйиб, "Хайф сенларга, мендек даҳо!!!" деган бўлардилар!

Husen

07.02.2009 12:07

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179010)

Фасохат мулкининг султони Алишер Навоий форс тилидаги газалларига Фоний, туркийдагиларига эса навоий тахаллусини куллаганлар.

Аммо, ҳазрат Навоий шу анъанага бир гал амал қилмаган. Туркий асарларидан бирига Фоний тахаллусини қўйган экан. Ўша асар қайси?

Shomurodov Shohruh

07.02.2009 18:02

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179017)

Форумдошларимизга анкета саволлари:

Цитата:

1. Maktabda darsliklardan, birinchi marotabasi esimda yo`q. Aruzni tushunganimdan keyin umuman mumtoz adabiyot o`z chiroyini ochgan edi, aynan shundan keyin nafaqat Navoiy, balki boshqa shoirlarning ham asarlarini o`zgacha bir maroq bilan o`qir edim.
2."Hayrat-ul abror". "Lison-ut tayr" o`qish niyatim bor, lekin ba'zi bir sabablarga ko`ra hozir imkoniyatim yo`q :(
3."Kuchuk birlan ho`tikka qancha qilma tarbiyat,
It bo`lur dog`i eshshak bo`lmas ani hech odami."
4. Bolaligidan "Mantiq-ut tayr'ni sevib o`qigan kishida yoshlikdan Haqqa bo`lgan muhabbat paydo bo`lsa kerak...mening nazarimda kishiga qarata
Orazin yopqich ko`zimdin sochilur har lahza yosh,
Bo`ylakim paydo bo`lur yulduz nihon bo`lg`ach quyosh
deb aytib bo`lmasa kerak, yana bilmasam.
5. Umuman yoshlarda kitobga bo`lgan qiziqishni uyg`otish kerak, yoshlar dunyoqarashini kengaytirish, va hamda darsliklarda faqatgina g`azallarni bermay, ularning ma'nosini tushuntirish, navoiyshunoslar bilan uchrashuvlar o`tqazish kerak. Hamda maktab o`qituvchilarining saviyasini oshirish kerak.
6.Adabiy tilningmi yoki so`zlashuvmi??? Menimcha hozirdagi holat Navoiy paytidagiga o`xshashroq, ko`p kishi o`zbek tilini qadrini bilmaydi, yoki mensimaydi, ularga "Muhokamat-ul lug`otayn" kerak, faqatgina hozirgi holatga moslashtirilgan holda :)

Nigora Umarova

08.02.2009 11:20

Цитата:

Сообщение от Husen Tangriyev (Сообщение 179275)

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179010)

Хурматли Husen Tangriyev!
Саволингизни Абу Муслим очган "Адабиётдан ахволлар калай?" мавзусига куйсангиз жоиз булармиди?

AbuMuslim

08.02.2009 15:09

Хакикатдан хам дунё тарихида Алишер Навоийнинг ўрни беқиёс... айникса турк диёри учун бебахо ва мислсиз хизматлар килган... Аллох раҳматига олсин...

Кеча УзбТВда хазрати Навоий хакларида бир яхши тахлилий дастур бўлди... яъни хазратнинг вафоти хакларида... яна янги нарсалар кашф килинибди... Кўрганлар борми? : )

Nigora Umarova

08.02.2009 15:47

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179572)

Афсусларким, курсатувдан бахра олишдан бебахра колибмиз. Мир Хазратларининг вафотлари хакида кандай янги маълумотлар айтишди? Бу хусусда кайси адабиётшунос ва тарихчилар фикр юритишди?

Nigora Umarova

08.02.2009 16:23

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179588)

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179572)

Умид билдирурмизким, мухтарам Абу Муслим ушбу саволимизни бежавоб колдирмаслар.

Nigora Umarova

08.02.2009 16:36

Цитата:

Хазрат Навоий айтадиларки...
Хар кимсаки айламас ошукмогни хаёл,
Яфрогни ипак килур, чечак баргини бол.

***
Эр кишига зебу зийнат-хикмату донишдурур,
Яхши киймак бирла хотинларга оройишдурур.

***
Хуб йиртук тун била хам хуб,
Гул ямоглиг чупони била махбуб.

***
Оз демак хикматга боис ва оз емак сихатга боис. Огизга келганни демак нодон иши ва олдига келганни емак хайвон иши.

***
Кишида барча ахлоки хамида
Чу жамъ улди куярлар отин эхсон.
Бири ондин саходур, бири мурувват,
Булар гар йуктур, инсон эрмас инсон.

***
Билмаганни сураб урганган олим,
Орланиб сурамаган узига золим.

***
Оз-оз урганиб доно булур,
Катра-катра йигилиб дарё булур.

***
Сувнинг мазаси муз била, ошнинг мазаси туз била, одам яхшилиги суз била.

***
Яхши либос танга оройиш,
Яхши кулдош жонга оройиш.

***
Фосикдин хаё тилама,
Золимдин вафо тилама.

***
Ишксиз - кесак,
Дардсиз - эшак.

***
Хар югурган ёвушмас,
Хар айрилгон ковушмас.

***
Ушоклар иши нима булмас,
Писта кобуги кема булмас.

***
Яхши бул ё ямон, иккиси булурмен деган хамону ямон хамон.
Ямон била яхши орасида куп фаркдур: икки кеманинг учин туткон гаркдур.

AbuMuslim

08.02.2009 17:48

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179593)

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 179588)

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179572)

Умид билдирурмизким, мухтарам Абу Муслим ушбу саволимизни бежавоб колдирмаслар.

Мен хам шу тв дастурнинг сўнгини кўрдим... навоий вафотига баъзи сарой арбобларининг "кўли" борлиги хакида гап бўлаётган эди...

Husniddin Ato

08.02.2009 18:01

Вложений: 3

Hazratning siymolari solingan ba'zi suratlar.
Ushbu suratlar "Alisher Navoiy" nomidagi Adabiyot muzeyida olingan. Nigora Umarova takliflari bilan.
Adashmasam 2007 yil 27-Dekabrda.

http://uforum.uz/attachment.php?atta...1&d=1234098022

http://uforum.uz/attachment.php?atta...1&d=1234098022

http://uforum.uz/attachment.php?atta...1&d=1234098022

AbuMuslim

08.02.2009 22:07

Навоийинг бу расмлари канчалик "хакикат"га якин билиб бўлмайди...

Husniddin Ato

09.02.2009 06:58

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179637)

Навоийинг бу расмлари канчалик "хакикат"га якин билиб бўлмайди...

Sizda bulardan boshqa suratlar bo`lsa baham ko`rsangiz mamnun bo`lar edik.

AbuMuslim

09.02.2009 12:19

Цитата:

Sizda bulardan boshqa suratlar bo`lsa baham ko`rsangiz mamnun bo`lar edik.

Билишимча хазрати Навоийни хеч ким расмга "туширмаган"... аммо адашмасам Бехзоднинг чизган расми бўларди...

Nigora Umarova

09.02.2009 16:22

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179609)

Бу борада тарихчи олим Умид Бекмухаммаднинг илмий маколасини укигандим.
Навоий касал холига карамай 29 декабрь куни Хусайн Бойкарони кутиб олишга чикади. Зурга турган шоирни муаррих Хондамир суяб туради. Хусайн Бойкаро билан куришаётган Хазрат Навоий хушларидан кетадилар. Табиблар сакта(инсульт) деб шоирга ташхис куйишади ва султондан зудлик билан шоирдан куйилиб колган конни чикариб ташлаш учун рухсат сурашади. Бирок Хусайн Бойкаро табибларнинг бу таклифларига жавоб кайтармайди. Икки кун вакт утгачгина шохдан рухсат тегади. Бирок вакт утган эди. 3 январь куни буюк шоир вафот этади.

Husniddin Ato

09.02.2009 18:08

Вложений: 1

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179763)

Цитата:

Sizda bulardan boshqa suratlar bo`lsa baham ko`rsangiz mamnun bo`lar edik.

Билишимча хазрати Навоийни хеч ким расмга "туширмаган"... аммо адашмасам Бехзоднинг чизган расми бўларди...

Siz aytgan surat mana shu bo`ladi. (Adashmasam).

AbuMuslim

09.02.2009 18:56

Мен бу расмни кўрмаган эканман... мен бошкасини назарда тутган эдим... балки мен айтаётган расмни Бехзод чизмаган... яъни шогирди бўлиши мумкин...

Husniddin Ato

09.02.2009 19:25

Вложений: 1

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179960)

Adashmasam siz mana bu suratni ko`rgansiz.

Lekin ushbu surat ostiga: Mu'allif: Mahmud Muzahhib, (XV asr mniaturasidan kattalashtirilgan nusxa.) - deb yozilgan.

AbuMuslim

09.02.2009 19:56

Ха... мен назарда тутган расм шу эрди... :)

Билишимча, Хазратга ишланган кейинги расмлар Mahmud Muzahhibнинг расмлари асос бўлғон...

Husniddin Ato

09.02.2009 20:52

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 179989)

Shubhasiz.

Yana, Navoiy hazratlari haqindagi turli filmlar va yana bir necha tasvirlarda hazrat siymolari andoq nuroniy va keksa tasvirlanmishlarkim, adibimiz 60 yoshlarinda ham bunday ko`rinishda bo`lg`onliklariga shubha qiladurmen.

Nigora Umarova

10.02.2009 12:51

Rahmatlik navoiyshunos olim Hamid Sulaymonning rafiqalari, adabiyotshunos Fozila Sulaymonova bilan qilingan suhbatda Navoiy siymosi haqida quyidagi fikrni bildirgandilar.

Цитата:

- Fozila opa, Navoiy suratlari xususidagi tadqiqotlarlaringizni, yozgan maqolalaringizni o'quvchilar yaxshi bilishadi. Ayting-chi, Navoiy bobomizning hayotliklarida ishlangan suratlari bormi?
- Navoiyning hayotligida ishlangan bizga ma'lum to'rtta rasmi bor. Bularning eng qadimiysi Turkiyadagi "To'p qopi revon" nomli turk sultonlari kutubxonasida saqlanadi. Bu rasm ishlanganida Navoiy 35 yoshlarda bo'lgan. Rasm, muraqqa", ya'ni maxsus albom tarkibida. Ikkinchi rasm 1485- yilda ishlangan bo'lib, Oksford universitetining Bodleyan kutubxonasida saqlanayotgan "saddi iskandariy" dostonining ichki varaqlaridan biriga chizilgan. Uchinchi rasm XV asrning 90-yillari boshida Xisrav Dehlaviyning "layli va Majnun " dostoniga ishlangan. Ushbu kitob Sankt Peterburgdagi Saltikov-Shchedrin nomli xalq kutubxonasi fondidan o'rin olgan. Va, nihoyat, to'rtinchi rasm 1495-yilda Nizomiy "Xamsa" siga ishlangan. Angliyadagi mashhur britaniya muzeyida saqlanadi. rasmlarning barchasi Behzod maktabiga mansub. Qolgan minniatyuralar to'g'risida hozircha bir narsa deyish qiyin.

Nigora Umarova

10.02.2009 13:22

Цитата:

-Minniatyura san'atida inson ruhi, qiyofasi qanday aks ettiriladi?
- Minniatyura san'atining Behzodgacha bo'lgan davrida musavvirlar, umuman, inson qiyofasini yaratganlar. Biroq ularda biror yakka shaxsning alohida sifatlarini ifodalovchi qandaydir ramziy ishoralar ham mavjud bo'lgan. Behzod maktabining uslubi esa mutlaqo boshqacha. Bu maktab vakillariga, jumladan, Kamoliddin Behzodning o'ziga Navoiyning ta'siri nihoyatda sezilarli. navoiy o'gitlari natijasida ularning ijodida inson qiyofasini aniq, individual tarzda aks ettirish hollari kuchaydi. Alisher navoiy< Husayn Boyqaro rasmlari bunga misol bo'lishi mumkin.
- Navoiyning hozirgi suratlarini chizishda rassomlar qanday manbalarga asoslanishgan? Sizga qaysi rassomning ishi ko'proq yoqadi? Nima uchun?
- Navoiyning zamondosh musavvirlarimiz ishlagan birorta rasmi meni hozircha qoniqtirgani yo'q. Chunki ular asosiy manbalarni, hujjatlarni, ayniqsa Navoiy asarlarini chuqur bilishmaydi. Ular o'z ishlarida ko'pincha Mahmud Muzahhib asariga asoslanishadi. To'g'ri, Mahmud Muzahhib ham Behzod maktabi vakillaridan biri. Biroq u chizgan minniatyura 1501-yilga tegishli. ma'lumki, bu davrda Navoiy ancha keksaygan. Uning jismida fiziologik-anatomik o'zgarishlar ro'y bergan. Xususan, tishlari tushib ketgan. Mahmud Muzahhib asarida Navoiyning aynan mana shunday holati aks ettirilgan. Bu rasm bilan yuqorida tilga olingan to'rtta rasm orasida ancha farq bor. Menimcha, rassomlarimiz o'sha to'rtta rasmga asoslanishgani ma'qul. Ba'zi rassomlarimiz o'z tasavvurlariga ko'ra ish qilish odatini tashlashlari lozim. Meni to'g'ri tushuning. Bu gapni Navoiy naqadar mo'tabar zot bo'lganliklari uchungina aytayapman. Rassomning ijodiy fantaziyasiga, badiiy uslubiga bog'liq ishlar alohida masala. Bu o'rinda ularni adashtirmaslik kerak.
- Hozir Navoiyning turli suratlari e'lon qilinyapti. Shu ish to'g'rimi? Navoiy siymosini suratlarda bir xil qiyofada chizish g'oyasiga qanday qaraysiz?
- Navoiy qiyofasini turlicha chizish, bir so'z bilan aytganda, buyuk bobomiz uchun haqoratdir. Navoiyning turli yoshdagi rasmlarini ishlash mumkin, biroq turlicha qiyofada emas. Men buni bejiz aytmayapman. Qiyofani belgilovchi asosiy unsurlar bo'ladi. Ko'z, burun, og'iz, qosh kabi. Yillar o'tishi bilan ularning shakli kattarishi, rangi o'zgarishi aniq, ammo mohiyat o'zgarmaydi. mayli, Navoiyning turli yoshdagi rasmlari ishlansin, lekin har qanday kishi uning Navoiy ekanligini darrov bilib olsin, shu narsa qon-qonimizga singsin.
Mazmunli suhbatingiz uchun rahmat.

Nigora Umarova

10.02.2009 13:28

https://img.uforum.uz/images/8196942.jpg

Ushbu asar "Hirot tongi" deb nomlanib, O'zbekiston xalq rassomi Abdulhaq Abdullayevga tegishli. Rasm 1968-yilda ishlangan.

Tohir Malik

10.02.2009 13:47

Ассалому алайкум!

Миллат маънавияти хакида фикр юритишга ундайдиган мавзу очибсизлар. Рахмат.
Ижозатингиз билан Хазрат Навоий хакида фикрларимни билдирсам...
Биз ижодкорлар хазратнинг

Эй Навоий: сену Хисрав била Жомий таври,
Санъату рангни куй, сузда керак дард ила суз.

деган хикматларини шиор килиб олмогимиз жоиздир.
Яъни, "Эй Навоий, сен Хисрав Дехлавий ва Жомий сингари бул, шеърда чирой ва ранг-баранглик эмас, дард ва куйиб-ёниш булмоги керак".
Навоий уз ижоди билан жамият аъзоларининг такомил касб этмоги йулида хизмат килди. Унинг кахрамонлари Лайли, Бахром, Дилором, Искандар... халк хаётида чукур урин эгаллаган. Хозирда уларнинг номлари билан аталган фарзандлар бехисоб. Бирок, хамма гап уша юксак фазилатлар эгаси булган зотларнинг номини олишда эмас, балки уларнинг хислатларини узида касб этмок, ушаларга булмокка интилув, шу билан Навоий ибрати оркали маънавий такомилга эришмокликдадир.

Tohir Malik

10.02.2009 14:59

Уз замондошлари ва келажак авлодга эзгулик дарсини укитар экан, Навоий инсоннинг маънавий такомили нималардан иборат эканини бирма-бир курсатиб утган. Киши хеч качон хеч кимга ёмонлик килмасин. Шунда узи хам ёмонлик курмайди.

Фил эрса агар хасминг(душманинг0 десангки зарар курмай
Бир пашшага оламда етказма зара харгиз .

Агар бир кунгли чуккан одамнинг кунглини кутариб бошини силасанг, гуё бузилиб ётган каъбани обод килгандай буласан.

Кимки, бир кунгли бузукнинг хотирин шод айлагай,
Онча борки, Каъба вайрон булса обод айлагай.

Минг йил муроду максадингга етиб шоду хуррамликда яшаганинг узгаларни муродига етказмакка сарф этган бир лахза умрингга арзимайди.

Кимса минг йил комронлик килса билким, арзимас
Дахр аро бир лахза булмокка биров коми била.

Навоий бундай окилона угитларни куп айтган. Охири шоир лунда килиб уз укувчисига хитобан дейди:

Навосиз улуснинг навобахши бул!
Навоий ёмон булса, сен яхши бул!

Яъни, икболсиз, саодатсиз кишиларга гамхур ва мехрибонлик кургаз. Агар Навоий ёмон булса, сен яхши булавер.

Tohir Malik

10.02.2009 15:16

Баъзан "Навоийни жуда куп мактаб юборяпсизлар" деган таънали гапларни эшитамиз. Бунга жавобан улуг шаркшунос Евгений Эдуардович Бертельс 1948 йилда ёзган эдики: "Бизни гохо Навоийни идеаллаштиришда айблайдилар. Ахир Навоий шундай инсон булганки, уни идеаллаштирмасликнинг узи мумкин эмас!"
Идеал жамият курмок учун идеал ибратлар керак. Аммо улар сунъий, зурма зураки ясама ибратлар эмас, балки буюк ва олийжаноб гоя ва максадларга хаётини багишлаган, эл-юрт учун яшаган хизмат килган улуглар ибрати керак. навоий ибрати ана шунинг ёркин мисолидир.

Тиги бедоди агар кунглимни нокор айлади,
Элга ургон тиги бехад кунглума кор айлади.
Юз жафо килса менга бир катла фарёд айламан,
Элга килса бир жафо юз катла фарёд айларам.

Навоий инсонни улуглар экан, унинг бошка мавжудотдан имтиёзи сузда эканини таъкидлайди. Суз шу кадар кудратлики, ундан эхтиётлик билан фойдаланиш шу кадар катта бойликни унинг кимматини билиш зарур.

Барча кунгил дуржи аро жавхар ул,
Барча огиз хуккасида гавхар ул.

Навоий искандарнинг жахонгирлик фаолиятини каттик коралайди. Хатто жахонгирликни "жиннилик талвасаси" жохилликка интилиш деб атайди. Искандар етти иклимни фатх этди, етти денгиз, ун икки минг оролни эгаллади, яъжужлар йулини тусиб, девор курди ва хоказо. Аммо:

Анга килмади даври гардун вафо
Жафо бирла хам килмади иктифо.

Демак, бу дунёнинг шону шавкати уткинчи, у хеч кимга вафо килмас экан.

Tohir Malik

10.02.2009 15:24

Навоий Накшбандийликнинг "Сафар дар Ватан" коидасини достонда шундай ифодалайди:

Мусофир бул, аммо Ватан ичра бул,
Тила хилвату анжуман ичра бул...
Киши хар не истар узинда топар,
Жахонда кезарнинг не маъноси бор?

Бундан шундай фикр тугиладики, эхтимол "сафар дар Ватан" инсоннинг тафаккур, хаёл, фикрлаш, дунёсидаги сафари эмасми? Бундай сафар шахснинг тафаккурини бойитиб, унинг маънавий такомилига боис булажаги шубхасиз. Бу худди хеч кимга куринмай парвоз килиш кабидир. Чунки у фикр парвозидир. Хам сайёр, хам парвоз самоси эса ватан-инсон жисми.

Ватан таркини бир нафас айлама
Яна ранжу гурбат хавас айлама.

Nigora Umarova

10.02.2009 17:20

Kecha soat 18-00 da Istiqlol san'at saroyida "Istiqlol oftobi" xususiy korxonasi homiyligida Toshkent shahar hokimiyati hamda "Mahalla" jamg'armasi tomonidan "Navoiy va ma'naviyatimiz" deb nomlangan ma'naviy-madaniy teatrlashtirilgan tadbir o'tkazildi. Tadbirga kelgan qariyalar "Bo'lar ekan-ku, ma'naviyatimizni targ'ib qiladigan konsert uyushtirishsa" deb tadbirdan nihoyatda mamnun qaytishdi.
Tadbirda Yunus Rajabiy nomidagi maqomchilar ansambli, O'zbekiston xalq artistlari-Yayraxonim Abdullayeva, Afzal Rafiqov, Zuhra Ashurova, aka-uka Isroiljon va Ismoiljon Vahobovlar, Mahmudjon Tojiboyev, Nasiba Sattorova, Zamira Suyunova, Zulayho Boyxonovalar ishtirok etishdi. Jonli ijro asosida Navoiy g'azallaridagi qo'shiqlarning kuylanishi, "O'zbekiston" Milliy raqs ansambli qizlarining jozibali raqslari konsertga alohida fayz bag'ishladi.

Nigora Umarova

10.02.2009 17:34

Tadbirdan lavhalar

https://img.uforum.uz/images/4881226.jpg

https://img.uforum.uz/images/4931836.jpg

"Emas oson bu maydon ichra turmoq,
Nizomiy panjasiga panja urmoq.
Bunda bor erur sheri jangi,
Gar sher o'lmasa, bordur palangi".

https://img.uforum.uz/images/4397153.jpg
"Men xastaki, bu raqamni chekdim,
Tahriri uchun qalamni chekdim..."

https://img.uforum.uz/images/6130304.jpg

Lolazor ermaski, olamdin jahong'a tushti o't,
Yo'q shafaqkim, bir qiroqdin osmong'a tushti o'q...

Nigora Umarova

10.02.2009 17:44

https://img.uforum.uz/images/6044959.jpg

O'zbekiston xalq artisti Yayra Abdullayeva Navoiyning ushbu she'rini rus tilida ajoyib tarzda o'qib berdilar:
So'zni gar tuz(to'g'ri) dedim va gar ozdim(adashdim),
Neki taqdir aylading - yozdim.
Kilk o'larda varaqnigor(qalamning o'zi mening o'rnimga yozuvchi bo'lib ketgandi) manga,
Qayda bor erdi ixtiyor manga?
Neki yozding ani raqam qildim,
Shak emasdurki, sahv(xato) ham qildim.
Deganimni ulusqa marg'ub(ma'qul, yoqimli) et!
Yozg'onimni ko'ngilga mahbub et!
Xalqqa zebi torak(bosh bezagi) ayla ani,
O'qig'ong'a muborak ayla ani!
Yetti aflokni anga yor et!
Yetti iqlim elin xaridor et!

Nigora Umarova

11.02.2009 14:57

Qorako'z kim?
Muhtaram forumdosh!
Navoiyning quyidagi g'azalini o'qiganmiz va ashulasini ko'p eshitganmiz:

Цитата:

Qorako'zim kelu mardumlig' emdi fan qilg'il,
Ko'zum qarosida mardum kibi vatan qilg'il!

Yuzung guliga ko'ngul ravzasin yasa gulshan,
Qadding niholig'a jon gulshanin chaman qilg'il!

Takovaringg'a bag'ir qonidin xino bog'la,
Itingg'a g'amzada jon rishtasin rasan qilg'il!

Firoq tog'ida topilsa turfog'im, ey charx,
Xamir etib yana ul tog'da ko'hkan qilg'il!

Yuzung visolig'a yetsun desang ko'ngullarni,
Sochingni boshdin ayog' chin ila shikan qilg'il!

Xazon sipohig'a, ey bog'bon, emas moni'
Bu bog' tomida gar ignadin tikan qilg'il.

Yuzida terni ko'rib o'lsam, ey rafiq meni,
Gulob ila yuvu gul bargidin kafan qilg'il!

Navoiy anjumani shavq jon aro tuzsang,
Aning bashag'lig' o'qin sham'i anjuman qilg'il!

Ushbu g'azalga turlicha sharhlar berilgan. Bularda ma'qul fikrlar bilan noma'qullari ham bayon etiladi. Shulardan biri Navoiyninh manzurini yigit emas, qiz deb tushuntirish, ikkinchisi, eng noma'quli-inson emas, xudo deb talqin qilish bo'ldi. Bu masalani hal qilish uchun mazkur g'azalni sharhlab berishni professor, navoiyshunos olim Alibek Rustamiydan iltimos qildik.

Nigora Umarova

11.02.2009 15:14

Цитата:

Qorako'zim kelu mardumlig' emdi fan qilg'il,
Ko'zum qarosida mardum kibi vatan qilg'il!

Bayt "qorako'zum" degan murojaat bilan boshlanadi. Bu so'zning baytdagi "mardum", "mardumlig'" va "ko'zum qarosi" so'zlariga nisbati bor. Shuning uchun Navoiy o'z manzuriga, masalan, "dilo", "e jon" yoki biror so'z bilan murojaat qilmasdan, "qorako'zum" deb murojaat qilgan. "Mardum" deb aytiladigan ikkita so'z bor, biri "xalq" va "kishi" ma'nosida, ikkinchisi esa ko'z qorachig'i ma'nosida. Navoiy mazkur baytda shu ikki so'zning shakldoshligidan foydalanib, birlashtirib ishlatgan. Bu san'at hisoblanadi va "iyhom" deb ataladi. "Fan qilmoq" baytda "odat qilmoq ma'nosida ishlatilgan. "Fan" so'zining hunar, kasb ma'nosi bor, hunar doimiy mashg'ulot bo'lgani uchun bu so'zning "odat" ma'nodoshligi bor. "Vatan qilmoq" o'rnashib olmoq ma'nosida ishlatilgan.
Demak, Navoiy baytda ey mening qora ko'zligim, kel endi mardumlig'ni, ya'ni ko'z qorachig'i bo'lishni va kishilikni odat qil va mening ko'zimning qorasida mardum, ya'ni ko'z qorachig'i kabi va kishilar singari o'rnashib ol, degan fikrni bayon qilgan. Kishilikni odat qil, kishi kibi deyishdan murod pariy yoki farishtaga o'xshab ko'zdan g'oyib bo'lma deyishdir. Bunda manzurning nodirligiga ham ishora bor.
Ko'zimning qorachig'i bo'l deyishdan maqsad ko'z o'ngimdan ketma deyishdir. Kishining ko'z o'ngidan go'zal suratning ketmasligi uning ma'naviy kamolatiga sabab bo'ladi.

Nigora Umarova

11.02.2009 15:27

Цитата:

Yuzung guliga ko'ngul ravzasin yasa gulshan,
Qadding niholig'a jon gulshanin chaman qilg'il!

Shoir manzurining yuzini gulga o'xshatgan. Gul so'zining birinchi ma'nosi atirguldir. Yuzning qizilligi va tarovati bilan gulga, ya'ni jaydari atirgulga o'xshatiladi. "Ravza" bog' degani. Shoir o'z ko'nglini, ya'ni ichki olamini ravzaga-bog'ga o'xshatgan. Ikkinchi misrada Navoiy manzurining qaddini nihol, ya'ni ko'chatga, o'z jonini gulshanga tashbih qilgan.
Bu baytda shoirning yuzing guli bilan ko'ngil bog'ini gulzor qil va qadding niholi bilan jon gulshanini chaman qilgin, deyishdan maqsadi shuki, kishining ko'zidan ketmaydigan go'zal surat ko'z qorachig'i orqali ko'ngulga o'tadi va uni bog'day obod qiladi. Agar buning aksi bo'lsa, ko'ngil fasod bilan to'ladi. Obod ko'ngil ham shu ko'ngil egasiga, ham o'zgalarga yaxshilik keltiradi. fasod ko'ngil esa turli balolarga giriftor qiladi.

Nigora Umarova

11.02.2009 15:36

Цитата:

Takovaringg'a bag'ir qonidin xino bog'la,
Itingg'a g'amzada jon rishtasin rasan qilg'il!

"Takovar" deb otning chopqir turiga aytiladi, "bag'ir" jigar degani, "g'amzada" g'am urgan, ya'ni g'amda qolgandegan ma'noda, "rishta" ip, "rasan" arqon, bog' degani. Shoir bu baytda otni bo'yash uchun xino o'rniga bag'rim qonini berishga, itingni boylash uchun jonimning ipini bog' qilishga hozirman deydi. Bu xalqimizdagi "egasini siylagan itiga suyak tashlar" degan maqolga mos keladi. Do'st faqat o'zini emas, unga tegishli narsalarni ham do'st tutishi kerak. Albatta, yaxshining hamma narsasi ham yaxshi bo'lishi bor. "Mol egasiga o'xshar" yoki "mol egasiga o'xshamas, harom o'lar", degan maqol ham bor.

Nigora Umarova

11.02.2009 15:48

Цитата:

Firoq tog'ida topilsa turfog'im, ey charx,
Xamir etib yana ul tog'da ko'hkan qilg'il!

Bu baytda firoq, ya'ni ayriliq tog' qazish mehnatiga o'xshatilgan.
"Ko'hkan" tog' qazuvchi degani, tog' qazuvchi deganda Farhod ham nazarda tutilishi mumkin. "Xamir etmak" qormoq ma'nosida ishlatilgan.
Agar kishining maqsadi Farhodnikidek tog'ni qazish natijasida hosil bo'ladigan bo'lsa, lekin Farhoddan farqli o'laroq bu tog'ni qazish umr yetmaydigan darajada qiyin bo'lsa, u maqsad yo'lida tuproqqa aylanishi mumkin.Navoiy mana shu holda ham maqsadga erishishga harakat qilaman, sodda qilib aytganda, o'lsam ham shu yo'ldan qaytmayman, deydi. Bunda menga yangi umr berilsa ham, mana shu ishimni davom ettirgan bo'lar edim degan fikr ham bor. Kishi maqsad yo'lida halok bo'lsa, umr bekorga ketmagan hisoblanadi. Shuning uchun shoir charxga, ya'ni aylanma harakatga ega bo'lgan olamga murojaat qilib, aylanib mening tufrog'imga yana odam bo'lish navbati kelsa, meni yana firoq tog'ining ko'hkani qilib tiriltir, yo'limda tog'day g'ovlar bo'lsa-yu, bu yo'lning azoblari tog' qazib yo'l ochishday qiyin bo'lsa ham, maqsaddan voz kechmayman, deydi.

Nigora Umarova

11.02.2009 15:59

Цитата:

Yuzung visolig'a yetsun desang ko'ngullarni,
Sochingni boshdin ayog' chin ila shikan qilg'il!

Bu baytda "chin ila shikan" gajak va jingalak degan ma'noda. shoir manzurga murojaat qilib, ko'ngullar yuzungga yetishsin, yuzingdan ko'ngillar lazzatlansin desang sochingni boshdan oyoq jingalak qilib tashla demoqda. Nega shunday demoqda? Chunki oshiqning oxirgi maqsadi ma'shuqaning yuzini ko'rishdan iborat. Hech kim o'z do'stini ko'rgani borsa, uning bilan yuzlashmasdan orqasidan yoki yonidan ko'rib, bo'ldi ko'rdim, deb orqasiga qaytmaydi. Do'st do'stning yuzini ko'rgandagina uning ma'naviy tashnaligi qonib, ko'ngli taskin topadi. Soch yuz bilan tutash bo'lganligi uchun yuzni ko'rish umidida bo'lgan kishining ko'nglini iztirobga ham soladi va uni ko'rish umidini ham kuchaytiradi. Jingalak sochning oddiy sochga nisbatan mazkur xususiyati kuchliroq va jozibasi ortiqroq bo'ladi. Bunda jingalakka ilinish, osilish imkoniyati ko'pligi ham nazarda tutiladi. Buning yana bir ma'no jihati bor. Soch maqsadga erishish yo'llarini bildirar ekan, jingalaklik chigallik va qiyinlikni anglatadi. Yo'l azobi qancha ortiq bo'lsa, maqsadga erishish rohati shuncha lazzatliroq bo'ladi. Mehnatsiz muyassar bo'lgan narsa kishiga lazzat bag'ishlamaydi.

Текущее время: 18:56. Часовой пояс GMT +5.

Страница 1 из 7

Показывать 40 сообщений этой темы на одной странице