uForum.uz - Ўзбек мумтоз адабиёти

Страница 1 из 3

Показывать 40 сообщений этой темы на одной странице

uForum.uz (https://uforum.uz/index.php)

- Ижод хусусида сўз (https://uforum.uz/forumdisplay.php?f=463)

- - Ўзбек мумтоз адабиёти (https://uforum.uz/showthread.php?t=6270)

AbuMuslim

04.09.2008 02:03

Ўзбек мумтоз адабиёти

Ўзбек мумтоз адабиётига оид сайтлар, маколалар, расм+видео ва бошка мавзуга оид ресурслар бўлса шу мавзуда бир бирларимиз билан бахам кўриб борсак... яъни шу бўлимда барчасини жам килсак... Мумтоз (классик) адабиётимиз хакида фикр алмашсак... дардларимиз бўлса дардлашсак...

яна бир таклиф иложи борича шу мавзуда туркий (эски ўзбек тилида) постлар килсак... : ) (лекин бу таклиф мажбурий эмас... )
P.S

Раббано, ато этган лафзларинг бунчалар барно, бунчалар зебо, бир-биридан бунчалар хам тамонноли бўлмаса тассанолар сенгаким, илло турк алфози бунчалар хам раъно бўлмаса. Боболарим форсийда шеър битмиш, нечукким туркийнинг ўзи шеър. (Исроил С.)

AbuMuslim

05.09.2008 19:48

Юсуф Хос Хожибнинг кутадғу билик асарини интернетдан топса бўладими?

AbuMuslim

10.09.2008 14:57

Захириддин Мухаммад Бобурга оид маколалар керак эди... интернетда у хакида каердан маълумот топа оламан...

Behzod Saidov

10.09.2008 15:10

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 136686)

Захириддин Мухаммад Бобурга оид маколалар керак эди... интернетда у хакида каердан маълумот топа оламан...

http://www.google.co.uz/search?q=Зах...Мухаммад+Бобур :)

AbuMuslim

10.10.2008 01:14

кеча келгумдур дебон...

мир алишер навойининг ажиб байтларини шу пайтга қадар ҳамма хар ҳил тушуниб келган. шу боис, собиқ иттифоқ даврида ҳам бобомиз томонидан қолган меросларни тузумлаштириб олганлар бўлди. Ҳатто «келмади» деб номланмиш машҳур ғазални ҳам ўша пайтнинг юксак севгиси тариқасида талқин этишди. навоий даврида йигит ва қиз ўртасидаги муҳаббат илоҳий даражага кўтарилган, деб иддао қиладиганлар ҳали ҳам орамизда топилади. аммо минг таассуфки, аслида мир алишер навоийнинг байтларида умуман бошқа маънолар акс этган эди. Ҳозир биз собиқ иттифоқ даврида «ёр севгиси» деб таърифланган «келмади» ғазалини тасаввуфий руҳда шарҳлашга уриниб кўрамиз.

кеча келгумдур дебон ул сарви гулрў келмади,
кўзларимга кеча тонг отгунча уйқу келмади.

ўзингиз ўйлаб кўринг, навоий яшаган даврда бир қиз ҳозиргидек йигитнинг кўзига тик қараганмикан? ёки ҳаё ва андишали замон вакилаларининг «севгилиси»га қарата: кечқурун келаман, мени кутинг» дейишига ишонасизми? йўқ, навоий бобомиз бу ерда йигит ҳамда қиз ўртасидаги ишқий муносабат ҳақида гапирмаяптилар. «ул сарви гулрў» аслида биз тушунаётгандек маъшуқа эмас, балки тунда уйқуларни ҳам бузиб юборадиган кўз ёшдир. Ҳа, кўз ёш. навоий ҳаддан ташқари ҳассос инсон бўлгани боис, ҳар бир мисраларида аллоҳга бўлган муҳаббатни изҳор қиладилар. яратганга бўлган чексиз қуллик ул зотни қўлга қалам олишга мажбур айлаган. шу боис, «кеча келгумдур» деб ваъда қилган кўз ёшни, аллоҳ учун сажда пайтида тўкиладиган кўз ёшни тунги ибодатлари даврида кутганликларини айтадилар. аммо инсон ҳар доим ҳам йиғлай олмайди, ҳеч кимнинг кўзи тушмайдиган, қоп-қоронғу кечада биргина ғофил бўлмаган зот - аллоҳ учун йиғламалик бахтини ҳақиқий солиҳ инсонлар тушуниб етадилар. алишер навоий шундай инсон бўлгани туфайли ҳам, аллоҳ таоло учун йиғламаликни «сарви гулрў» деб атамоқдалар. аммо... одамлар учун риё қиладиган инсонларнинг қалби қотиб кетади, ҳеч ким кўриши мумкин бўлмаган тунги кечада йиғлолмай қолади экан. шундай надоматни одамларга эслатиш ниятида навоий «ҳар кеча келаман, деб ваъда айлаб, ул сарви гулрў келмади» демоқдалар. ғазалнинг давомида ундан-да ҳайратлари сатрлар оқиб келади: тонг отгунга қадар уни кутдим, аммо унинг келмагани сабабли кўзларимга уйқу ҳам келмади!

лаҳза-лаҳза чиқдим-у, чекдим йўлида интизор,
келди жон оғзимга-ву, ул шўҳи бадҳў келмади.

Ҳар лаҳзада уни, яъни ҳеч ким кўриши мумкин бўлмаган қоп-қоронғу кечада кўзимдан тинмасдан оқадиган кўз ёшни кутдим, кутишим асносида унинг йўлига кўзларимни интизор қададим. Ҳатто жон халқумдан ўтиб, оғзимга ҳам келди, аммо ул ёмон феъллик маъшуқам келмади. ёмон феъллик маъшуқа- кўз ёш мени алдаб кетди, агар у яна бир неча кун келмаса, менинг дунёда яшамакликдан маъним ҳам қолмайди.

оразидек ойдин эркан-да, гар етти эҳтиёт
рўзғоримдек ҳам ўлғонда қоронғу келмади.

фақат аллоҳ учун ҳолис тўкиладиган кўз ёшни жуда кутдим, аммо унинг келмаслиги тобора ойдинлашиб борарди. Ҳаттоки, унинг юзини эслагим келади, «оразидек ойдин эркан-да» деб кечани ёритгувчи юзини эслаб ўтади тунларим. Ҳудди рўзғорим, тирикчилигим сингари уни кундузлари кўриб қоламан, негадир у қоронғу кечада келмайди.

ул париваш хажриниким, йиғладим девонавор,
кимса бормуким анча кўрғонда кулгу келмади.

энди мен кўз ёшларимни париваш деб номлаяпман, мен уни жуда соғиндим, негадир у мени узоқ-узоқларга ташлаб кетгандек туюлмоқда. унинг ҳажрида девоналарга ўхшаб йиғладим, аслида аллоҳ учун тўкишим керак бўлган кўз ёшимни соғиниб йиғладим, бундоқ йиғламакликдан аллоҳнинг ўзи асрасин. кўз ёшини соғиниб йиғлаётган кишини кўрганлар бу ҳолнинг моҳиятини тушуниб қолиб, ҳатто кулишмади ҳам. менинг девонавор йиғлаётганлигимни кўриб ул бечораларнинг юзларига кулгу келмади.

кўзларингдан неча су келғай, деб ўттирманг мени,
ким бори қонерди келган бу кеча су келмади.

тўғри, кўзларимдан кўз ёш, сув оққан. аммо аллоҳ учун йиғламаклик ҳақиқий обидлар учун насиб этади экан. мени маломат қилаверманг «кўзингдан кўп сув оққан» деб. бу кеча аллоҳ учун бир йиғлай деб эдим, кўзларимга умуман сув келмади. нақадар даҳшат!

толиби содиқ топилмас, йўқсаким қўйди қадам,
йўлғаким, аввалқандам маъшуқи ўтру келмади.

мен барибир кўз ёшларимни топиш учун сафарга чиқаман. ул сафар муборак бўлади. кўз ёшларимни топишга уринаман. бу йўлда устоз топаман, унинг ҳар бир топшириғини бажараман. Ҳатто бу йўлда менга толиби содиқ топилмасада, маъшуқимни топиш учун йўлга чиқаман.

эй навоий, бода бирла хуррам эт кўнглунг уйин,
не учун ким, бода келган уйга қайғу келмади.

бода сўзи мумтоз адабиётда «аллоҳга бўлган муҳаббат» деган маънода ишлатилади. шунинг учун ҳам ғазалларнинг аксарида шу сўзни ўқисак, уни мажозий маънода тушунишимиз керак. навоий ҳазратларига ўзларига ўзлари мурожаат айлаб: эй навоий, аллоҳга бўлган ибодатингни кучайтиравер, зеро, бу амал билан ҳар қандай уйни гўзал айламоқ мумкин. Ҳақиқий муҳаббат кирган уйларга ҳеч қачон қайғу келмади. айнан шу жиҳат билан «ул сарви гулрў»ни уйга таклиф айламакнинг йўли бордир. навоийнинг хитоби охирлаганда, ғазалдан олинадиган фойдаларни ҳам келтириб ўтамиз:
инсон тунги ибодатида йиғламакликни талаб этсин. кўзлари ёшланмаса, кўзлари ёшланмаётгандан йиғласин. Қалби қотиб кетганидан йиғласин. Ҳамма нарса учун ёшланган кўзлари бутун оламларни яратган зот учун ёш тўка олмаганидан йиғласин. бошқа ёшларни эмас, балки аллоҳ учун йиғлаган кўз ёшини «сарви гулрў», «маъшуқи ўтру», «шўҳи бадҳў» сингари эъзозласин, уни суйсин ва ана шу учун ҳам йиғласин.
чунки аллоҳ таоло қуръони каримда ўз бандаларига «намоз ўқинглар» деб эмас, балки намозни барпо қилинглар, деб амр этган. яъни, инсон намозни шундоқ ўқиб қўйиши эмас, балки ихлос билан барпо қилмоғи, қурмоғи лозим. шундагина намоз аллоҳ таолонинг ҳузурида хусни мақбул бўлади.
аллоҳ таоло ўзи учун тўкилган бир қатра ёш ҳурмати бандасини дўзахдан озод этади. бу ҳақда муборак ҳадислар ворид бўлган. шундай экан, келинг, жаноби Ҳаққа йиғлайлик, фақат унинг ўзигагина муножот айлайлик. навоийнинг ғазалидан илҳом олиб ёзилган сатрларни ўқиб, мир алишер бобомизнинг руҳларига хайри дуо қилайлик.

Nigora Umarova

13.10.2008 16:18

Газални жуда гузал шархлабсиз. Мен узгача услубда шархлагандим. Ушбу газалнинг Нусратхужа Жумахужаев ва Алибек Рустамий шархлаган вариантлари хам бор эди.
Сизнинг шархингиз Ишки Хак юзасидан булибди.

Shomurodov Shohruh

14.10.2008 18:48

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 145337)

Нигора опа, мархамат, барча шархларни студияга:)

AbuMuslim

14.10.2008 23:51

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 145337)

Ғазал шорихи мен эмас... Шарх Муаллифи Хайрулла Хамидов...

Нусратхужа Жумахужаев ва Алибек Рустамийларнинг шархларини келтирсангиз "хўб" иш бўларди...

Nigora Umarova

16.10.2008 10:30

Цитата:

Сообщение от AbuMuslim (Сообщение 145724)

Нусратхужа Жумахужаев ва Алибек Рустамийларнинг шархларини келтирсангиз "хўб" иш бўларди...

Пайти келганда албатта куяман.

Nigora Umarova

16.10.2008 10:36

Ungacha mana bu go'zal satrlarni o'qishni taklif etardim. G'oyat go'zal va insonni ko'ngil xotirjamlikka, go'zallikni his qilishga undaguvchi satrlar.
Internet olamiga hali qo'yilmagan.

Цитата:

Munojat

Bismillohir – rahmanir- rahim. Zihi isming azim, rahmonlig’ va rahimlig’ing vojib ut- ta’zim. Ism sening isming va rahmonlig’ va rahimlig’ing – sening qisming, sen ganj va ofarinish – tilisming. . isming jam’i sifoti asmoi husno, rahmonlig’ va rahimlig’ing’g’a yuz ming hamdu sano. Rahim ham sen, rahmon ham sen, azim ham sen, subhon ham sen. Subhonolloh, ne kibriyovu azamatdurkim, sendin o’zgaga vujud itloqi bo’hton va tuhmatdur. Zoting qayyumu barhaq, vujuding voqe’i mutlaq. Sendin o’zga mavjud ko’runganlar namudi bebud, balki nobudu nomavjud, vujud va mavjuddin sen maqsud. “Taollo shonuka va amma ehsonuka va lo iloha g’ayruka. Yo Vadud va Ma’budi vojib ul-vujud”. (Shoning oliy, ehsoning umumiy, o’zingdin o’zga ma’bud (iloh) yo’qdur. Ey Do’st va qat’iy mavjud zot! (Arabcha jumla va iboralarni shayx Abdulaziz Mansur tarjima qilgan).

Hamd.

Ilohi, azamatu jabarut (ulug’lik va qudrat) sening shoningdadur va mulku malakut (podsholik va koinot) sening hukmu farmoningda. Azaliyotingg’a bidoyat yo’q va abadiyotingg’a nihoyat yo’q. dahr gulshanida har giyohu yafrog’ sening ne’matingg’a zokir va spehr anjumanida har harfu yafrog’ sening ne’matingg’a shokir. Jamoliyating bo’stonida sekiz uchmoq (jannat) bir rayhonu dilnavoz va jaloliyating zindonida yetti tamug’ (do’zax) bir samumi jongudoz. Hashmating borgohida shamma- mehri munir va san’ating korgohida bir lavha sipehru asr. Yuz bu olamcha mavjud etay desang, “kun-fayakun” (“Bo’l!” desa bo’ladi) iborati anga kofiy va ming anjomni ma’dum etay desang “xabaan mansura”(to’zigan chang) ishorati anga vofiy. Vahdoniyat sifatida shariku vazirdin mubarro va fardoniyat siyratida volidu valaddin muarro. Ilming daryosidin har gavhar nujum durriddin pokroq, mulkung shahrosidin har lola quyosh mash’alidin otashnokroq. Bemonadlig’ingg’a “laysaka mislihi shay’un” (Unga (Ollohga) o’xshaydigan biror narsa yo’q) guvohi sodiq, bepayvandlig’ingg’a “lam yalid valam yuvlad” (Tug’magan va tug’ilmagan) dalili muvofiq. Har negakim, tashbih qililsa, o’xshamassen, yaxshi boqilsa, ul sendadur vas en ul emassen. Hamdingda takallum ahli tili qosir, siposingda mutakallimlar ajzdin muhayyir. Bu bobda “lo nuhsi sanoan alayka” (Maqtovingni aytib tugata olmaymiz.) mazkur bo’lur, har necha balog’at lofin urg’an dam urmasa ma’zur bo’lur.

Na’t.

Ulki, “kuntu nabiyyan va Odamu baynal moi vattin” (Odam ato suv bilan tuproq tarkibida yotgan davrdayoq men (Muhammad) payg’ambar bor edim) mazmuni bilan anbiyog’a muqaddamdur, “rahmatan lil-olamin va hotam un-nabiyyin” (butun olam uchun rahmat va payg’ambarning uzugi) mantiqi bila alarg’a muahhar va hotamdur, habibi Hazrati Iloh Muhammad rasulluloh sallalohu alayhi va sallamdur. Yuz yigirma to’rt ming anbiyoyi mursal hilqatidin murod ul va barcha anga xayl va o’n sekiz ming olam ixtiro’idin maqsud ul ofarinish anga tufayl. Nubuvvat taxtida humoyun farqi uzra toj, anbiyovu rasul xaylida sohibme’roj, avvalinu oxirin holki, aning shafoatig’a muhtoj. Buroqi inoyat aning markabi ulvi xiromi va Jabraili hidoyat aning payki barqkomi, laylat ul me’roj aning shabistoni va “li ma’allohi vaqtun” (Menda Alloh bilan birga bo’lmoq uchun vaqt bor) aning maqomi. “Salovattulohi alayhi va alo alihit-tayibin va ashobihit -tohirin” (Ollohning salom va rahmatlari ul zotga, pok oila a’zolariga va toza sahobalariga bo’lsin!).

Nigora Umarova

16.10.2008 10:37

Цитата:

Munojat

Ilohi, akram ul-akramin sen va men – gunahkor.
Ilohi, arham ur-rahimin sen va men – tiyra ro’zgor.
Ilohi, agarchi jurmu isyondin o’zga ishim yo’q, ammo sendin o’zga ham kishim yo’q.
Ilohi, yo’q erdim, bor etting, tifl erdim, ulug’lar jargasig’a qotting, ammo nafsu havo yelidin zuhdum niholin ushatting va ofiyatim xaylin yozuq sipohi turktozidin tarqatting.
Ilohi, yomon atvorimdin parishonlig’im cho’ktur vas shum nafsimdin pushaymonlig’ yo’qtur, mundoq balodin qutularg’a ummidim sendin yo’qtur.
Ilohi, o’zluk yomonlig’idin o’zlugum bila o’ta olmaydurmen va yaxshilaring etagin yomonlig’im uyatidin tuta olmaydurmen.
Ilohi, yillar ibodat qilg’anni rad qilsang, hech kim daxl qila olmas, va qarilar isyon qilg’anni qabul qilsang hikmatin hech kishi bila olmas.
Ilohi, Odam xilofat taxtining mustavjibi o’zimu bo’ldi, sening taqdiring bo’lmay, shayton muxolafatining so’zimu bo’ldi?!
Ilohi, berguvchisen ham fisqu fujurni, ham zuhd, ham vara’ni, alarming tuhmatin bir necha ojizg’a bog’lamoq ne ya’ni?!
Ilohi, inoyatingg’a umidvormenkim, gunohim behaddur va rahmatingg’a sazovormenkim, xatovu sahvum beadaddur.
Ilohi, dardi holimni har kimg’a aytsam rad qilsa, senga tavajjuh etgaymen va agar sen rad qilsang netkaymen va kimga ketkaymen?
Ilohi, sening yo’lingda tufroq yetsa to’tiyodir va kesak yo’liqsa kimiyodur, g’ayringdin qizil oltun qora tufroqdek beqadru kambahodur.
Ilohi, yomonlig’imdin agarchi ko’p alamim bor, g’amxorim sen bo’lsang, ne g’amim bor.
Ilohi, dunyo maylin rishtasin ko’nglumdin uz va nafsoniyat tiyralig’ida hidoyat sha’i bila o’zung sari yo’l ko’rguz.
Ilohi, ul uzun yo’l va qatig’ vodiyda inoyating bila yo’lda va aning qat’ida ayog’im toyilsa dastgirlig’ing birla qo’lda.
Ilohi, bu yo’l sayrida shaytonni tegramg’a yovutma, agar ul aduv yo’l ursa zuhdumdin ne qolg’ay, inoyatingni o’ksutma.
Ilohi, taqvoyi berki, nafsi g’addor anga zabun bo’lsun, vara’i nasib qilki, shaytoni nobakor aning ayog’ida bo’lsun.
Ilohi, g’aflat uyqusidamen, bedor qil va jaholat mastlig’idamen, hushyor qil.
Ilohi, ul bedorlig’ni ogohlikka yetkur va hushyorlikni beishtibohlikka ulantur.
Ilohi, dushmandur shaytoni hiylanamoy menga va nafsi xudroydur korfarmoy menga, bu vartalarda dastgir bo’lmasang voy menga.
Ilohi, agar xislatim egridur, niyatim tuzdur, bu jihatdin agar af’olimg’a boqsam uyat o’lturur va sening karamingni sog’insam ummid tanimg’a jon kelturur.
Ilohi, sendin yomonlig’ kelmas va mendin yaxshilig’, sen yaxshisen va men-yomon. Har kimga munosibdur qilig’. Tikan ishi sanchilmoq uchun ani kuydurmak munosibdur, bahor fayzi om uchun anga gul mushobihdur.
Ilohi, tufrog’din el ko’ziga tiyralig’ yetar va quyosh ashi’a bila olam ahli ko’zin ravshan etar.
Ilohi, chun har ne qilular senga taqdirdur, qilg’uvchig’a ne tadbirdur.
Ilohi, taqdir qilg’aningni qilurg’a ne ixtiyor, qilmasmen demakka kimning haddi bor.
Ilohi, agarchi zalolatqa tushubmen, ammo hidoyatingg’a talabkormen va agarchi tamug’ o’tig’a tushkali yovushibmen, ammo rahmatingg’a ummidvormen.
Ilohi, umiddimni karamingdin ma’dum qilma va rahmatingni xaloyiqqa om qilg’onda meni ham mahrum qilma.
Ilohi, agar dastgir sen bo’lmasang ishyo hamonu it g’unjisi hamon va agar pardapo’sh sen bo’lmasang rido hamonu eshak arg’amchisi hamon.
Ilohi, toatingg’a havasim bor, ammo nafsqa zabunmen, ibodatingg’a multamasim bor, ammo giriftori ishqu jununmen.
Ilohi, lavhu havo mayidin mastmen, ushbu riyo jomidin mayparastmen, bu dastovizlar bila shaytong’a hamdastmen.
Ilohi, pariuzorlarg’a meni devona qilding va sham’- ruxsorlarg’a meni ko’nglumni parvona qilding, bu sabablardin rasvolig’ bila olamg’a (afsona) qilding.
Ilohi, bir necha musalsal zulf savdosidin bo’ynumda zanjir bo’lg’ay va muanbar xol xayolidin ko’nglum asir. Senga bu na’v taqdir ersa, menga ne tadbir.
Ilohi, ko’nglum kishvari qora kipriklar yasoli yag’mosidin buzuqdir vasabrim uyi gulrangguzorlar huyi saylidin yiquqdur.
Ilohi, har otashin la’l mening o’t tushgan jonimdin namudor va har serob kunjida mening ko’p paykon ko’nglum shakli padidor. Bu ofatlarning iloji senga osondur, menga dushvor.
Ilohi, sho’xi chobuklarg’a chevilanda har yon shitob solursen va alarming har yon shitobida mening oshufta ko’nglumg’a har dam iztirob solursen.
Ilohi, alarg’a ul shitobdin qaror yo’q va menga bu iztirobda ixtiyor yo’q. alarming dilrabolig’i ham sendin va oshufta ko’ngulning mubtalolig’i ham sendin.
Ilohi, birav husnig’a malohat berursenva aning tuzin mening ko’nglum jarohatig’a sepursen.
Ilohi, birav mujasi nishin zahrolud etarsen va aning no’gin mening yaralig’ bag’rimg’a sancharsen.
Ilohi, sham’i husni bezanmagi ham sendin…
Ilohi, gul uzorig’a dilafruzliq ham sen berding va bulbul fig’onu zorig’a jigarso’zluq ham sen berding. Agar qaysi sham’I gulruh ishqi o’tinkim, ko’nglimg’a solding, parvona va bulbuldek sabru qarorimni olding.
Ilohi, agar ishq suubatidin bazm tuzdum va sayl ofatidin taqvo va zuhdum uyin buzdum. Ul ne may ichmak va ayog’ tutmak erdikim, ayog’ayog’ qon yutmak erdi.
Ilohi, agar hajr shiddatidin tuganlar o’rtadim, dinu islomim mazra’ida xirmanlar o’rtadim.
Ilohi, har tugan savodidin ofiyatim ruxsorin qaro qildim va aning dudidin imonim ro’zgorin qaro qildim.
Ilohi, agar havasdin bosh-ayog’ yalang har yon yugurdim, boshdin ayog’im yamon erkanin xaloyiqqa bildurdim.
Ilohi, agar sevgi jununidin ko’ksumg’a tosh urdum, ul tosh bila nangu nomusim shishasin sindurdum.
Ilohi, gohi bu junundin atfol toshin boshimg’a yog’durdum, gohi ahbob malomati nishin ko’nglumg’a yetkurdim.
Ilohi, qaysi isyon tiyralig’I bilakim, ofiyatim yuzi qarormadi, qaysi bedod suubatikim, men qaro yuzlukka bormadi.
Ilohi yigitlig’im bu nav’ qatig’ o’tti ham achig’, qarilig’da yuz qatla o’zumni o’ltursam ne asig’.
Ilohi, emdi hamkim, barchadin kechmak xayolin qilurmen, o’zlugum bila kech olmon yaqin bilurmen.
Ilohi, bu balolarg’a solding, qutqor va andoqkim, bu ibtilolarg’a kiyurding, chiqor.
Ilohi, men banda tavba qildim degandin ne sud, sen tavba bergilki, ham tavvobsen va ham Ma’bud.
Ilohi, namozeki, el bo’lmag’uncha qilmag’aymen xudnamolig’dur va ul namoz uchun xirqavu rido xudoroylig’.
Ilohi, ul namoyishu oroyishdin ko’nglumni mubarro qilg’il va bu nav’ shayton libosidin paykarimni muarro etg’il.
Ilohi, toatqa tavfiq bersang riyodin asra va ibodatqa yo’l ko’rguzsang, xatodin asra.
Ilohi, ul toatki, ujb kelturg’ay, ko’nglumg’a yovutma va ul maishatkim, uzrg’a yetkurg’ay, tilimdin yiroq tutma.
Ilohi, beiloj dardg’a alil qilma va bemuruvvat nomardg’a zalil qilma.
Ilohi, beashyolar mazallatidin asra va bediyonatlar tuhmatidin asra.
Ilohi, johil suhbatig’a poband etma va arozil hashmatig’a hojatmand etma.
Ilohi, nosiposlar muloyimatidin yiroq tut va haqshunoslar xususiyatidin qiroq tut.
Ilohi, ko’nglumni dardu shavqing muhabbati bila ovut va ko’zumni nadomat ashki selobi bila ravshan qil.
Ilohi, tilimni ne’mati beqiyosingg’a shokir ayla va ko’nglumni hamdu siposingg’a zokir ayla.
Ilohi, qalamimg’a hamding raqamig’a mashg’ulluq ber va raqamig’a mashg’ulliq ber va raqamimg’a xaloyiq ko’nglig’a maqbulluq ber.
Ilohi, zamirimg’a xudpisandlig’ni yovutma va xotirimni el naf’i aybjo’lug’ig’a tutma.
Ilohi, xayolimni niyoz ahlig’a moyil tut va niyozing ko’zin dardmanlar ayog’i tufrog’I bila yorut.
Ilohi, Podshohi Islomni muslimin boshig’a tutqil bardavom, ya’ni bandalaring ustiga ko’lankangni qil mustadom, to shohu gadog’a duogo’yliq qilmish bo’lg’aymen, vassalom.

Nigora Umarova

16.10.2008 10:40

Цитата:

Lug’at

Itloq – nisbat berish
Qayyum- abadiy
Mutlaq – cheksiz, shartsiz
Namud – ko’rinish
Bebud- yo’qlik, nomavjudlik
Jabarut – buyuk, ulug’lik, buyuklik
Malakut- egalik, tasarruf, farishtalar olami
azaliyot – boshlanish, ibtido
dilnavoz – ko’ngilni ovlovchi, yoqimli
jaloliyat – ulug’li, azamat
samum – halokatli issiq shamol, qattiq garmsel
jongudoz – jonni qiynovchi, azob beruvchi
shamma – bir oz, bir qadar
korgoh – dunyo
asir – baland, sipehri asir –baland osmon
kofiy – yetarli, kifoya qilarli
ma’dum – yo’qlik, nomavjudlik
haboan mansura – to’zondek sovrilib ketmak
vofiy – yetarli
mubarro – xoli, ozod, pok
valid – ota, padar
mu’arro – bo’sh, xoli
bepayvandlig’ – bog’lanishsizlik, ulanmaganlik
sipos – maqtash, shukur aytish
ajz – zaiflik, bechoralik
mua’xxar – izdom, xallaf
hatam – buyuruvchi
mursal – elchi, payg’ambar
xilqat – yaratilish
xayl – guruh, to’da
ofarinish – yaratilish, vujudga kelish
tufayl – sabab, bahona, vosita, ergashish
me’roj – ko’kka ko’tarilish
ulviy xirom – yuqori yuruvchi, o’zini yerga urmovchi
Jabroil – xudo bilan payg’ambar o’rtasidagi vositachi, xabar keltiruvchi farishta
Hidoyat – to’g’ri yo’l ko’rsatish, topish
Payk – xabarchi
barqgom – yashindek tez yuradigan
shabiston – kechki yotoqxona, ichki haram doirasi, qop-qorong’u kecha
munojat – yalinish, yolvorish, uzrxohlik
jurm – gunoh, jurmu isyon – qattiq aybdorlik
jarga – saf, qator, martaba
ofiyat – sog’liq, tinchlik, poklik
yozuq – gunoh, ayb
turktoz – ot qo’yib, to’satdan bosib kelib, talon-taroj qiluvchi
atvor – yurish-turish, xulq, odat, fe’l
cho’q, cho’x – ko’p, talay
mustavjib – loyiq, munosib, sazovor, sabab, bois
muxolifat – teskarilik, qarama-qarshilik
vara’- man’ qilingan ishlardan chekinish, parhezkorlik, taqvodorlik
tavajjuh aylamoq – yuzlanmoq, burilmoq
g’ayr – o’zga, boshqa
aduv – dushman, yov
taqvo –dindorlik, parhezkorlik
g’addor –aldamchi, xiyonatchi, berahm, zolim
nobakor – yaroqsiz, yomon, palid
xudroy – o’jar, qaysar, o’zboshimcha
varta – halokatli joy, girdob, halokatli holat
om – umumiy, xos
mushobbih – o’xshash, monand
zalolat – adashishlik, gumrohlik, yo’ldan ozishlik
yovushmak – yaqinlashmoq, yetishmoq
multamas – iltimos, so’rov
lahvu-havo – o’yin-kulgu, behuda ishlar bilan mashg’ul bo’lish
ujb – manmanlik, xudbinlik, shuhratparastlik
dastoviz – kichkina, arzimas tuhfa
hamdast – qo’ldosh, orqadosh
musalsal – zanjirdek ulangan
yasol –saf, qator
yag’mo – talon –taroj, buzg’unlik
xo’y (xay) – ter
chobuk – tez, chaqqon, cho’x, o’ynoqi
chevilan – o’grilgan
muja (mija, ko’pligi mujgon) – kiprik
nang – or, uyat, nomus, Nangu nomus – or va nomus

Mumtoz adabiyotda shoirlar albatta asarlarini hamd va na't ila boshlaganlar. Ushbu munojaat Nizomiddin mir Alisher Navoiy hazratlarining nihoyat darajada orif inson bo'lganliklarini bildiradi.

Nigora Umarova

07.11.2008 19:19

Цитата:

Ун саккиз ёш хайратлари

Ун саккиз минг олам ошуби агар бошиндадур,
Не ажаб, чун сарвинозим ун сакиз ёшиндадур.

Деса булгайким, яна хам ун сакиз йил хусни бор
Ун сакиз ёшинда мунча фитнаким бошиндадур.

Ун сакиз йил дема, юз саксон йил улса улдурур
Хусн шохи, ул балоларким, кузу кошиндадур.

Хайрат этмон хусн накшидаки, хар хайратки, бор
Барчаси эзид таоло сунъи наккошиндадур.

Тан анга сийму ичинда тош музмар кунглидин,
Аклга юз хайрат, ул ойнинг ичу тошиндадур.

Май кетур, эй мугки, юз хайрат аро колмиш Масих,
Бул ажабларким, бу эски дайр хуффошиндадур.

То Навоий тукти ул ой фуркатидин бахри ашк,
Хар качон боксанг, куёш акси анинг ёшиндадур.

Низомиддин мир Алишер Навоий
("Бадое ул-васат" 156-газал)

Азизлар!
Келинглар, ушбу газални хар ким билганича шархлаб курсин. Мумтоз адабиётнинг газал жанри буйича фикр алмашиб, тафаккуримизни чархласак...

Behzod Saidov

08.11.2008 11:38

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 151723)

....
Ун сакиз йил дема, юз саксон йил улса улдурур
Хусн шохи, ул балоларким, кузу кошиндадур.
.....

Оффтоп:

Нигора опа, илтимос, ў,қ,ғ,ҳ ҳарфлари борку клавиатурада. Нега ишлатмайсиз?
Ғазални ўзи, тушуниш қийин. Ҳарфларни алмаштириб ёзганда айтмаса ҳам бўлади.
Куз - кўз, ун - ўн... булар бошқа бошқа сўзлар бўлса...

Агар "ў,қ,ғ,ҳ" ҳарларнини ишлатиш муаммо бўлса, уларни ўрнатиш ва ишлатиш бўйича қўлланма ҳам ёзиб беришим мумкин. ;)

Nigora Umarova

10.11.2008 16:40

Цитата:

Сообщение от Behzod Saidov (Сообщение 151800)

Оффтоп:

Behzodjon!
Kompyuterimda O',Q, G' harflari bor, bir-ikki marta qo'llaganimda boshqa kompyuterda to'rtburchak holidagi ko'rinishini ko'rib jig'ibiyronim chiqqan edi. Shunga....:icon_redface:
Mayli unda lotin alifbosida sharhlab beraman...

Nigora Umarova

11.11.2008 16:13

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 151723)

Ун саккиз минг олам ошуби агар бошиндадур,
Не ажаб, чун сарвинозим ун сакиз ёшиндадур...

Нахот газални шархловчилар топилмаса?

Nigora Umarova

11.11.2008 17:29

Ёрдам тарихасида лугат келтирираман.

Цитата:

Сарвиноз-гузал киз
Эзид таолло- Худо, Тангри таолло
Сунъи наккош- Оламнинг наккоши, яъни Яратгувчи
сийм-кумуш
Музмар кунгил- музлаган кунгил, тош калб
Май- мумтоз адабиётда акл сифатида келтирилган
Майхона - дунё
Муг, муганний- май куювчи, акл берувчи
Масих- Исо пайгамбарнинг лакаби, "тирилтирувчи" деган маънони англатади.
Хуффош-куршапалак
Дайр - олам
Фуркат-айрилик, фирок
Бахр- денгиз
Ашк - куз ёши

Husniddin Ato

12.11.2008 02:42

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 152556)

Ёрдам тарихасида лугат келтирираман.

Цитата:

Сарвиноз-гузал киз
Эзид таолло- Худо, Тангри таолло...

Menimcha bu g`azalni sharhlaydigan yurak topish oson bo`lmasa kerak. Buni jimgina, mazza qilib his qilish kerak...

Nigora Umarova

12.11.2008 10:20

Оффтоп:

Behzod Saidovning e'tirozlariga ko'ra(o', q, g', h haqidagi) ruxsatingiz ila g'azal matnini va sharhini lotin alifbosida keltururmen.

Mashhur va manzur bu g'azal hazrat Nizomiddin mir Alisher Navoiyning qarilik lirikasi mahsuli bo'lib< unda shoir ishqiy falsafi mavzuda bahs etadi.
G'azal usluban ta'rif-tavsif turida yaratilgan. Asarning maqsad-mohiyati o'n sakkiz yoshdagi manzur(nazarda tutilgan muayyan siymo) malohatini vasf etishga qaratilgan/ Lekin bu vasf inson umrining navqiron pallasi hamda husnu jamol haqidagi falsafiy mushohadalar bilan yo'g'rilgan. Chunonchi g'azalning birinchi baytida o'n sakkiz yoshli dilbarning sarvinozligidan ko'ra, uning shu yoshdagi ma'naviy-ruhiy ahvoli tasviriga kuchli urg'u berilgan. "On sakkiz ming olam" - badiiyatda timsolga aylangan turg'un so'z birikmasi bo'lib? u butun borliq o'n sakkiz ming olamdan iborat, Tangri taollo olamni O'n sakkiz ming qilib yaratgan degan tasavvurlardan kelib chiqqan.

Nigora Umarova

12.11.2008 10:35

Undan avval g'azal terminalogiyasiga oid ba'zi so'zlarni izohini ko'rib chiqsak.

Цитата:

Matla'- g'azalning birinchi bayti, undagi misralar o'zaro qofiyalanib keladi, qolgan baytlardagi juft misralar matla'dagi misralarga qofiyalanib keladi.
Bayt- arab tilidan olingan so'z bo'lib, "uy" ma'nosini bildiradi. Ikki misra she'r.
Misra- arab tilidan olingan so'z bo'lib "eshikning ikki tabaqasi" degan ma'noni bildiradi. Bir qator she'r.
Qofiya- Arab tilidan olingan so'z bo'lib "ergashtiruvchi" degan ma'noni bildiradi. Ritmik jihatdan uyushgan nutqda< ya'ni she'riy misralarning muayyan bir o'rnida, ko'proq misra so'ngida so'zlarning ohangdosh bo'lib kelishi. Masalan, yuqoridagi g'azalda boshindadur, yoshindadur, qoshindadur, naqqoshindadur, toshindadur, xuffoshindadur so'zlari qofiyadosh so'zlardir.
Maqta'- G'azalning oxirgi bayti bo'lib<, unda shoirning adabiy taxallusi keltiriladi.

Nigora Umarova

12.11.2008 11:04

Shoir "Sarvinozimning boshida o'n sakkiz ming olam g'avg'osi bor, ammo bunga ajablanmaslik kerak, chunki u o'n sakkiz yoshdadur", der ekan, birgina sarvinoz ahvoliga emas, umuman, insonning o'n sakkiz yoshiga ta'rif beradi. Ta'rif umuminsoniy bo'lganidek, nazarimizda, o'n sakkiz yashar sarvinoz ham umumlashma obraz.
Navoiy insonda ilohiy yetuklikni, Ilohda insoniy go'zallikni ko'rgan. Mutafakkir o'zi sig'ingan ilohiy qudrat, navqironlik, barkamollik, hayratomuz sehru sinoatni, jismoniy va aqliy tengsizlikni o'n sakkiz yoshli inson siymosida tajassum ettirgan. G'azalning yaratilishiga o'n sakkiz ming olamni mushohada etishga qodir, o'n sakkiz ming olamning dardi bilan yashaydigan, aqlu zakovati o'n sakkiz ming olam tilsimlarini yeacha oladigan, husni o'n sakkiz ming olamni lol qoldiradigan, hayajon va ehtiroslari o'n sakkiz ming olamni o'rtaydigan o'n sakkiz yoshli inson siymosi sabab bo'lgan. Ehtimol, bu navoiy orzusidagi komil insondir. Darvoqe, o'n sakkiz ming olam tashvishlari bilan yashaydigan yosh zamondoshlarimiz ham yo'q emas. Esli-hushli, zakovatli, g'ayrat-shijoatli yigit-qizlarimiz oldida shunday ulkan muammolar, vazifalar, orzular turadiki, ularning ko'lami o'n sakkiz ming olam oshubidan kam emas. Chinakam inson uchun o'n sakkiz yosh- shunday mas'uliyatli davr, aslida.

Nigora Umarova

12.11.2008 11:33

Keyingi baytlarda matla'dagi g'oyaviy mazmun tadrijiy takomillashtiriladi, 2-3- baytlar matla'da vasf etilgan darajadagi kamolotga erishgan inson yetukligining yashovchanligi haqida bahs etadi:

Цитата:

Desa bo'lg'aykim, yana ham o'n sakiz yil husni bor
O'n sakiz yoshinda muncha fitnakim boshindadur.

O'n sakiz yil dema, yuz sakson yil o'lsa, uldurur
Husn shohi, ul balolarkim, ko'zu qoshindadur.

Mazkur baytlardan boshlab g'azaldagi lirik qahramon umumlashma obrazlilikdan biroz cheklanadi. Ya'ni, umuman, o'n sakkiz yoshli inson emas, o'n sakkiz yoshdagi manzur vasfi davom etadi. Bunday fikrimizga bois g'azalning matla'dan keyingi qismida ko'proq ayol zotigagina xos fazilatlar qalamga olinganidir. Albatta, Navoiyning bunday g'azallari tagzaminida husn timsoli ham turishini esda tutishimiz kerak. Uchinchi baytdagi "husn shohi" iborasi aynan shundan dalolat beradi.
G'oyaviy mazmunning baytlarda tadrijiy rivojlanishiga tadrij usuli bilan birga ruju' san'ati ham ko'maklashgan. Shoir ikkinchi baytda, "Sarvinoz o'n sakkiz ming olamga tatiydigan husnu jamolni zohir etgan ekan, o'n sakkiz ming olam mojarolarini boshiga sig'dirolgan ekan, undagi bu qobiliyat yana o'n sakkiz yil bemalol saqlanadi", der ekan, uchinchi baytda bu fikrdan qaytadi. O'z-o'zini "O'n sakiz yil dema" so'zlari bilan inkor etib. "Yana yuz sakson yil o'tsa ham, ko'zu qoshida turfa balolar jilva qilar ekan, ul sarvinoz husn shohi sifatida hukmfarmolik qilaveradi" degan xulosaga keladi. Ruju' mohiyati mana shu o'z-o'zini inkor etib, fikrni kuchaytirishdadir. Sarvinozning "ko'zu qoshida"gi balolar sehriga kelsak, bunda Sharq g'azaliyotida ko'z va qosh madhida aytilgan (masalan, ko'zning xunxorligi, jallodligi, fitnagarligi; qoshning shamshir kabi qattolligi, birining imo qilib, birining jon olishi va hokazo) hamma sifatlar nazarda tutiladi.

Nigora Umarova

12.11.2008 11:40

Shoir aql bovar qilmaydigan darajadagi husn sohibini tasvirlayotgan bo'lsa-da, uning qonuniy va tabiiy hol ekanligini iqror etadi:

Цитата:

Hayrot etmon husn naqshidaki, har hayratki bor
Barchasi ezid taolo sun'i naqqoshindadur

Chunki Navoiyning dunyoqarashicha, har qanday hayratomuz go'zallikning yaratuvchisi va ijodkori "sun'i naqqosh", ya'ni xudodir. Har bir modda, jism, jonzot, shu jumladan, inson ham bu ilohiy mavjudotning zarrasi, bo'lagi, aksi yanglig' namoyon. Har bir chiroyda Tangri taolo jamoli jilvalanib turadi.

Nigora Umarova

12.11.2008 11:45

Navbatdagi bayt sarvinozning nihoyatda go'zal, ammo beqiyos bag'ritoshligiga kinoya tarzida yaratilgan:

Цитата:

Tan anga siymu ichinda tosh muzmar ko'nglidin,
Aqlg'a yuz hayrat, ul oyning ichu toshindadur

Sarvinozning tashqi chiroyi kumushday tovlanib, o'ziga maftun etadi. Ammo bu kumush vujud shunday sirga egaki, uning ichi ko'ngil yashiringan toshdan iborat. Bu sinoatga inson aqli yuz karra hayronu lol qoladiki, manzurning siyrati suratida ham namoyon. Bu inson tabiati, qalb va qiyofasi orasidagi mutanosiblik hamda ziddiyatning navoiyvor falsafiy ifodasidir.

Nigora Umarova

12.11.2008 13:03

Bu g'azalda ham, an'anadagidek, maqta'dan oldingi baytda baytda mayfurushga murojaat qilinadi:

Цитата:

May ketur, ey mug'ki, yuz hayrat aro qolmish masih,
Bul ajablarkim, bu eski dayr xuffoshindadur.

soqiyga murojaat tarzida bitilgan an'anaviy baytlar g'azalning boshqa baytlaridan alohida mustaqil ma'noga ega bo'lardi. Bu bayt esa g'azalning oldingi qismi mazmuni bilan chambarchas bog'liq bitilgan. Oldingi baytlarda lirik qahramon o'zining hayratlarini izhor etgan edi. Bunda esa Masih "Yuz hayrat aro" qolganligi haqida gap boradi. Ya'ni, bu ko'hna mayxon (dunyo) ajoyibotlariga lirik qahramon (Navoiy) yuz hayrat izhor qilganidan Masih ham yuz chandon hayrat ichida qoladi. Bu yerda "xuffosh"- ko'rshapalak obrazi atayin tanlab kiritilgan. Ko'rshapalak, ya'ni lirik qahramon ko'hna mayxona(dunyo) ajoyibotlarini ko'rguncha (mayxonaga kirib, vahdat mayidan qonmaguncha) g'ofil edi. "Eski dayr" ajoyibotlarini idrok etgach, ko'zlari yarq etib ochildi va yuz hayratga tushdi. Bunday mo'jizadan jonbaxsh Masih ham, yuz hayratga tushadi, chunki u o'likni tiriltirish xususiyati bilan mashhur, ko'r ko'ngil ko'ziga nur ato etishga u "qodir" emas.

Nigora Umarova

12.11.2008 13:21

Maqta'ga kelib, ta'rif-tavsif oyga, quyoshga qadar ko'tariladi.:

Цитата:

To Navoiy to'kti ul oy furqatidin bahri ashk,
Har qachon boqsang, quyosh aksi aning yoshindadur.

Navoiy ul oy, ya'ni husn shohi firoqiga duchor bo'lganidan(bu foniy dunyoga mehmon bo'lganidan) buyon yig'laydi va ko'z yoshlarida ul quyosh-ilohiy tal'atning aksi mudom jilolanib, shu'lalanib turadi. Ko'rinadiki, dastlabki baytlar tagzaminidagi his qilish mumkin bo'lgan so'fiyona timsol va ma'nolar maqta'gacha oshkora balqib yuzaga chiqadi.

Ushbu g'azalni Berta Davidova mumtoz qoshiq-maqomga solib kuylaganlar.

Nigora Umarova

12.11.2008 13:24

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 145618)

Сизнинг шархингиз Ишки Хак юзасидан булибди.
Нигора опа, мархамат, барча шархларни студияга:)

Biirinchi sharhimiz shundan iborat edi.

Shomurodov Shohruh

13.11.2008 18:16

Нигора опа, шархларингиз учун катта рахмат. Эсимдан чикаёзган адабиёт назариясини кайта жонлантирдингиз:) Хазрат Навоийнинг "Мехр куп кургуздим, аммо мехрибоне топмадим" матлали газалларини хам шархлаб ёинки оммага хавола этиб берасизми ??

Nigora Umarova

13.11.2008 18:19

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 153258)

Кулдан келганича харакат киламан.

Навоийшунос эмаслигимни назарда тутиб, баъзи бир камчиликлар булса, маъзур тутгайсизлар.:icon_redface:

Nigora Umarova

14.11.2008 13:54

Цитата:

Мехр куп кургуздум, аммо мехрибоне топмадим,
Жон басе килдим фидо, оромижоне топмадим.

Гам била жонимга еттим гамгусоре курмадим,
Хажр ила дилхаста булдум, дилситоне топмадим.

Ишк аро юз минг маломат укига булдум нишон,
Бир камон абруда тузлукдин нишоне топмадим.

Кунглум ичра сарв укдур, гунча пайкон, гул тикон,
Дахр боги ичра мундок гулситоне топмадим.

Хусн мулки ичра сендек шохи золим курмадим,
Ишк куйида узумдек нотавоне топмадим.

Куп укудум Вомику Фарходу Мажнун киссасин,
Уз ишимдин бул ажаброк достоне топмадим.

Табъ ганжидин маони хурдасин, юз катла хайф,
Ким нисор этмакка шохи хурдадоне топмадим.

Ул амон ичинда булсун, эй Навоий, гарчи мен,
Бир замон ишкида мехнатдин амоне топмадим.

Алишер Навоий

Shomurodov Shohruh

16.11.2008 22:36

Оффтоп:

Нигора опа, Бахру Байтдаги масала юзасидан, айнан мен курсатган мисрадаги ортикча кисм вазнга тушмаган эди, яъни, 6та бугин булиши керак, "Ул гулгун" эса 3 та...

Nigora Umarova

18.11.2008 09:41

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 154318)

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 153874)

Оффтоп:

Ul xasta vujudimni meni o'rtadi butkul,
Ul zulfi parishon,
Ul gul yuzining ishqida men volai bulbul,
Ul g'unchai xandon.
Bir rahm qilib so'rmadi holimni nechuk deb,
Ul orazi gulgun,
Yuz va'da qilib birga vafo qilmadi bir yo'l,
Ul va'dasi yolg'on.

Хазажи мусаммани ахраби макфуфи махзуф куйидагича рукнларга ажратилади. Мисраларни рукнга солиб куринг:

Цитата:

Мафъ-у-лу/ ма-фо-ий-лу/ ма-фо-ий-лу/ фа-у-лун
_ _ V / V _ _ _ / V _ _ _/ V _ _
Мафъ-у-лу / ма-фо-ий-лу/ ма-фо-ий-лу / фа-у-лун
_ _ V / V _ _ _ / V _ _ _ / V _ _

Nigora Umarova

18.11.2008 10:08

Цитата:

Ul(maf') xas-(u) ta(lu)/ vu-(ma)ju-(fo)dim(iy)-ni(lu)/ me-(ma)ni-(fo) o'r-(iy)ta(lu)/ di(fa) but-(u)kul(lun),
_ _ V / V _ _ _ / V _ _ _/ V _ _

Ul(maf') zul-(u)fi(lu)/ pa-(fa)ri-(u)shon(lun)
Maf'-u-lu / fa-u-lun
_ _V / V_ _ - bular yarim misraning af'oyillari hisoblanadi.

Nigora Umarova

18.11.2008 10:16

Эсланг:

Цитата:

Юкорида келтириб утилган шеърнинг жанри мустазод булиб, араб тилида орттирилган деган маънони билдиради. Мустазод- газалга монанд шеър мисраларидан хар бирига яна ярим мисра орттирадиган, хар катори бир ярим газал мисрасига тенг келадиган шеър. Алишер Навоий "Мезон ул-авзон" асарида музтазодни кушик деб атаган ва куйидагича таъриф берган: "Ва яна халк орасида бир суруд бор экандурким, хажази мусаммани ахраби макфуфи махзуф вазнида анга байт боглаб битиб, анинг мисрасидин сунгра хамул бахрнинг икки рукни била адо килиб, суруд нагоматига келтурурлар ермиш ва ани мустазод дерлар эмиш..."

Nigora Umarova

18.11.2008 10:59

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 153874)

Оффтоп:

Sinchkovligingiz uchun rahmat.
Haqiqatan ham,
Ul orazi gulgun ekan.
Ba'zan ko'p narsani yod olgandan ko'p she'rlar quvvai hofizaning ostki qatlamida qolib ketadi.

Nigora Umarova

18.11.2008 15:48

Цитата:

Сообщение от Nigora Umarova (Сообщение 153463)

Цитата:

Лугат
Гамгусор-гамхур, мехрибон
Хажр-айрилик, жудолик, етиша олмаслик
Дилситон- дилни олувчи, кунгилни узига асир этувчи
Дахр- дунё, олам
Табъ - табиат, феъл-атвор, истеъдод
Хурда - майда, зарра, гул зарралари
Хайф - эсиз, афсус, аттанг
Хурдадон - нозик сирларни билувчи, нозикфахм
Мехнат - азоб, машаккат
Оромижон - жонни тинчлантирувчи, рохатлантирувчи

Nigora Umarova

21.11.2008 14:30

Алишер Навоий узининг "Махбуб ул-кулуб" асарида ишкни ишки авом, ишки мажоз ва ишки Хакка булади. Ушбу газал ишки мажоз йуналишида ёзилган.

Цитата:

Мехр куп кургуздум, аммо мехрибоне топмадим,
Жон басе килдим фидо, оромижоне топмадим.

Мехр куп кургуздим, бирок бирор бир мехрибон топмадим, жонимни фидо килдим, бирок жонга рохат бергувчини топмадим.

Цитата:

Гам била жонимга еттим гамгусоре курмадим,
Хажр ила дилхаста булдум, дилситоне топмадим.

Гамим куплигидан жоним бугзимга келди, бирок гамхур инсонни курмадим. Айрилик туфайли дилим хаста булди, огриди. Аммо дил хасталигини даволовчи инсонни топмадим.

Цитата:

Ишк аро юз минг маломат укига булдум нишон,
Бир камон абруда тузлукдин нишоне топмадим.

Бу ишким туфайли одамлар куп маломат килишди, бирок бир камон абру(коши камон) гузалнинг тугрилигидан нишоне топмадим. Туз-тугри дегани. Тузлук тугриликдир. Демак, махбуба бевафо. Гарчи ошик унинг ишкида одамларнинг таънасига сазовор булса-да, у вафо килмаяпти.

Цитата:

Кунглум ичра сарв укдур, гунча пайкон, гул тикон,
Дахр боги ичра мундок гулситоне топмадим.

Юкорида келтирилган байтда таносуб(мансублик), истиора(метафора) санъатларидан фойдаланилган. Сарв-кизнинг сарв-тик усувчи дарахтга монанд комати, гунча-кизнинг лаби, гул- кизнинг узи, дахр боги-бу фоний дунё. Кунглимни кизнинг сарвдек комати ук, лаби пайкондек мисол тилка- пора килмокда. Маълумки, камоннинг уки уч кисмдан ук, пайкон, тикондан тузилган . Навоий Камон укини кизга ухшатган. Олам богида бундок инсонни яксон киладиган гулзорни курмадим демокчи.

Цитата:

Хусн мулки ичра сендек шохи золим курмадим,
Ишк куйида узумдек нотавоне топмадим.

Хусн мулки ичида сен шох булсанг, хали сендек шохни курмадим. Сенинг ишкингда нотавон-бечорахол ахволга тушиб колдим.

Цитата:

Куп укудум Вомику Фарходу Мажнун киссасин,
Уз ишимдин бул ажаброк достоне топмадим.

"Вомик ва Узро", "Фарход ва Ширин", "Лайли ва Мажнун" каби ишкий достонлар бор. Навоий ушбу байтда ушбу ишкий достон кахрамонларининг номини талмех санъати сифатида келтириб утган хамда Вомик, Фарход, Мажнуннинг киссалари менинг ишким киссам олдида хеч гап эмас. Мен улардан хам кура бечорахолрокдирман, демокчи..

Цитата:

Табъ ганжидин маони хурдасин, юз катла хайф,
Ким нисор этмакка шохи хурдадоне топмадим.

Феъл-атвор(характер) хазинасидан зарра маъно топмокчи булдим, афсуским топа олмадим.
Сирларимни айтишга нозикфахм инсонни топа олмадим.

Цитата:

Ул амон ичинда булсун, эй Навоий, гарчи мен,
Бир замон ишкида мехнатдин амоне топмадим.

Нима булган такдирда хам У омон булсин, бирок мен ишкининг азобидан хеч омонлик топмадим.

Aziza Abdunabiyeva

22.11.2008 14:52

Nigora opa, yaxshiyam siz borsiza... Qancha odamlarga o'zlari xohlagan ma'lumotlarni berib, rosa savobga qolayapsiz.
[GLOW="365kun.zn.uz - hamma narsa haqida..."][/GLOW]

Shomurodov Shohruh

24.11.2008 15:17

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 155294)

Цитата:

Сообщение от Husniddin Ato (Сообщение 154746)

Муҳаббат бор бўлганда балки?
Бўлмасмиди, Навоийнинг армони?
Муҳаббат йўқ, ёки бўлса ҳам ёлғон.

Шаҳодатбону

Kechirasizlar, mendek bir omi odamga Navoiyning qanday armoni bo`lganini aytib bera olmaysizlarmi?

Bahru-baytda bu savolni bergan edim, lekin qoniqarli javob olmadim. Balki yordam bu mavzuda yordam olarman?

Nigora Umarova

24.11.2008 17:12

Цитата:

Сообщение от xshom (Сообщение 156176)

Kechirasizlar, mendek bir omi odamga Navoiyning qanday armoni bo`lganini aytib bera olmaysizlarmi?

Bahru-baytda bu savolni bergan edim, lekin qoniqarli javob olmadim. Balki yordam bu mavzuda yordam olarman?

Fikrimcha Navoiyning birdan bir armoni sevgilisiga yetisha olmaganida bo'lsa kerak.
Adabiyotshunos va tarixshunos olimlar bu borada ko'plab bahs-munozara yurgizganlar. Kinofilmdagi, Izzat Sulton hamda Uyg'un yozgan dramada Guli obrazi keltiriladi. Biroq Guli bu xalq rivoyatlari asosida asarga kiritilgan badiiy to'qima obrazdir.
Tarixchi olim Umid Bekmuhammadning ilmiy maqolasida keltirilishicha Alisher Navoiy Sulton Husayn Boyqaroning rafiqasi Xadichabegimga o'smirlik davrida ko'ngil qo'ygan. Abulqosim Bobur vafotidn keyin taxt uchun bo'lgan kurashda Abusaid Mirzo Xuroson taxtiga chiqadi va 12 yoshli Xadichabegimni o'ziga g'unchachi qilib oladi. Alisher Navoiy Sulton Husayn Boyqaroning yaqin do'sti bo'lgani uchun Hirotda isyon uyushtirishidn qo'rqib, uni Samarqandga surgun qilib yuboradi. Chunki yosh Sulton Husayn Boyqaro bir necha bora Abu Said Mirzoga qarshi isyon ko'targan edi. Bir oz vaqt o'tgach Husayn Boyqaro Xuroson taxtini qo'lga kiritadi hamda Abu said Mirzoning haramidagi Xadicha Begimni o'ziga nikohlab oladi. Navoiyni Samarqanddan Hirotga chaqirtirib keladi. Navoiy Hirotga qaytgach, sevgilisini do'stining nikohida ko'rib hech narsa deya olmaydi. U umrbod toq o'tishga ahd qiladi.
Shunga ko'ra Alisher Navoiy ishqni "Mahbub ul-qulub" asarida uchga bo'ladi: Ishqi avom, ishqi majoz va ishqi Haq.
Navoiyning ishqi ishqi majozdan ishqi Haqqa o'tadi.

Текущее время: 11:32. Часовой пояс GMT +5.

Страница 1 из 3

Показывать 40 сообщений этой темы на одной странице